ZBORNIK RADOVA UNIVERZITETA SINERGIJA

Li-Fi, AI, and IoT Technologies in Creating Sustainable Business

2026-09-04T10:38:59+02:00

Li-Fi technology represents a revolutionary approach to wireless communications, enabling high data transmission speeds, low latency, and enhanced security compared to traditional Wi-Fi and RF networks. Its integration with the Internet of Things (IoT) and Artificial Intelligence (AI) opens up new possibilities across various industries, including smart cities, industrial automation, and healthcare. Research has shown that Li-Fi can improve the efficiency of IoT applications through better resource management, faster data transmission, and increased communication security. In industrial environments, the use of Li-Fi in manufacturing has resulted in a 1.52% increase in efficiency and a reduction in errors, confirming its potential in real-world scenarios. Additionally, AI
algorithms combined with Li-Fi technology enable automated decision-making, real-time data analysis, and process optimization. The development of advanced handover algorithms contributes to communication stability in multi-user environments, ensuring greater system reliability. Li-Fi technology has the potential to become the standard for future wireless communications, providing solutions to challenges in the IoT ecosystem. Its implementation will facilitate the development of smart and energy-efficient networks, accelerating the digital transformation of various sectors.

A Systematic Review and Comparative Analysis of Malware Detection Techniques

2026-09-04T10:24:38+02:00

The increasing sophistication and volume of malware pose a persistent and evolving threat to cybersecurity. The research
paper systematically examines and compares various malware detection techniques, including traditional methods such as signature, heuristic, and anomaly detection, and more advanced methods such as behavior analysis, sandboxing, and machine learning, including deep learning. The study examined the mechanisms, advantages, and disadvantages of each technique using recent empirical data from academic literature. A comprehensive table provides a parallel comparison of these methods based on key performance indicators, efficacy against evasive malware, and resource consumption. In addition, it discusses the current challenges of malware detection, such as the increasing complexity of malware, evasion tactics, and threats to machine learning models. Finally, it explores emerging trends and future directions in this field, including integration of artificial intelligence, cloud analysis, proactive defense mechanisms, and the growing role of large language models. This review underscores the need to continuously innovate and adapt malware detection strategies to effectively counter the evolving landscape of cyber threats.

Applications of Artificial Intelligence in Sustainable Development: Advancing Environmental, Economic, and Social Goals

2026-09-04T10:05:24+02:00

Artificial intelligence (AI) plays a key role in achieving sustainable development through innovative applications across various sectors, including healthcare, energy, data protection, and social inclusion. The use of advanced algorithms, such as convolutional neural networks and metaheuristic methods, can significantly improve energy efficiency and contribute to carbon emissions reduction, contribute enhancing healthcare and social services. Application in healthcare provides faster identification of health problems, reducing the need for expensive tests and equipment, while application in agriculture may lead towards sustainable use of limited resources, increased stability in food supply and reduction of negative environmental impact. Furthermore,
advancements in AI contribute to creating safer, more inclusive communities by addressing issues such as cyberbullying and
harassment. This, in turn, fosters social cohesion and supports human rights, which are vital for building a sustainable society.
Thus, AI proves to be a critical factor in achieving sustainable development through its innovative and efficient applications in
various fields. Further research and development of these technologies can significantly help address global challenges,
improve quality of life, and protect the environment, all of which are underlying components of a sustainable society.

Uloga zadovoljstva poslom u funkciji održivog poslovanja hotelskih preduzeća

2026-09-04T09:52:54+02:00

Zadovoljstvo poslom je uz merenje učinka zaposlenih od velikog značaja u upravljanju ljudskim resursima, a što je veoma važno u oblasti poslovanja hotelskih preduzeća gde kvalitet pružanja usluga upravo zavisi od zadovoljstva zaposlenih, njihove motivacije, potrebe za timskim radom i subjektivnog zadovoljstva poslovnim aktivnostima. U ovom radu istražen je stepen zadovoljstva poslom zaposlenih u hotelskim preduzećima kroz analizu spoljašnjih i unutrašnjih faktora. Rezultati pokazuju da su spoljašnji i unutrašnji faktori u značajnoj korelaciji sa opštim zadovoljstvom poslom, pri čemu spoljašnji faktori, kao što su plata i radno okruženje, kao i unutrašnji faktori, poput autonomije i osećaja postignuća, imaju značajan uticaj na ukupno zadovoljstvo zaposlenih.

VEŠTAČKA INTELIGENCIJA U SLUŽBI OČUVANJA SRPSKOG KNJIŽEVNOG NASLEĐA: PRIMER NUŠIĆEVOG ČETBOTA

2026-09-04T11:26:46+02:00

Ovaj rad istražuje primenu veštačke inteligencije u očuvanju i popularizaciji srpske književne baštine kroz razvoj četbota inspirisanog Branislavom Nušićem. Četbot je osmišljen kao kulturno-obrazovni digitalni dvojnik, sa ciljem da verno podražava Nušićev stil, humor i retoriku, čineći njegovo delo pristupačnijim mlađim generacijama. U radu se analiziraju izazovi u obučavanju četbota, a koji uključuju nedostatak digitalizovanih izvora, očuvanje autentičnosti jezika i razumevanje kontekstualne satire. Takođe, razmatraju se etičke implikacije, posebno granica između digitalne rekonstrukcije i kreativne reinterpretacije književnog nasleđa. Empirijski deo istraživanja obuhvata procenu eksperata, uglavnom profesora srpskog jezika i književnosti, koji su upoređivali autentičnost originalnih Nušićevh tekstova i generisanih tekstova od strane Nušićevog četbota. Rezultati pružaju uvid u potencijal AI u očuvanju književne baštine i ukazuju na potrebu za odgovornom primenom tehnologije u kulturi i obrazovanju.

Rafting kao oblik održivog turizma: Sinergija avanturizma i očuvanja prirodnih resursa

2026-09-04T09:38:39+02:00

Održivi razvoj turizma postavlja temelje za dugoročno očuvanje resursa i zadovoljenje potreba današnjih i budućih generacija. Istraživanje se bazira na raftingu, obliku avanturističkog turizma, kao sastavnog dijela održivog turizma, sa posebnim osvrtom na prostorno područje Žabljak, gdje on značajno utiče na lokalnu ekonomiju, kulturno nasleđe i razvoj zajednice. Hipoteza tvrdi da rafting direktno doprinosi unapređenju turističke destinacije promovisanjem odgovorne upotrebe prirodnih resursa, podsticanjem lokalne ekonomije, očuvanjem kulturnog nasleđa i poboljšanjem kvaliteta života lokalne zajednice, čime se garantuje njen održivi razvoj na duži vremenski period. Rafting je postao ključni za razvoj destinacijskog područja Žabljak, čineći 30-40% lokalnog BDP-a.
Uprkos izazovima kao što su tržišna konkurencija i politički faktori, prema riječima sagovornika, potražnja za raftingom
nastavlja da raste, što ukazuje na sve veći interes za sportsko rekreativnim turizamom. Istraživanje takođe otkriva da podrška
lokalnih vlasti mora biti poboljšana kako bi se obezbijedili visokokvalitetni uslovi i dugoročna održivost ovog vida aktivnog
turizma. Rezultati potvrđuju početnu hipotezu, podržavajući stav da rafting kao dioo održivog turizma igra ključnu ulogu u
razvoju ruralnih destinacija, obezbeđujući njihov održivi rast.

Bezbednosni menadžment kulturnih centara kao faktor održivog razvoja: globalne strategije i izazovi

2026-09-04T11:14:30+02:00

Savremeni kulturni centri – muzeji, galerije, biblioteke i pozorišta – suočavaju se sa rastućim spektrom bezbednosnih pretnji poput krađa umetnina, vandalizma, sajber napada, prirodnih katastrofa i terorizma. Ovaj rad pruža pregled glavnih bezbednosnih izazova u globalnom kontekstu, analizirajući integrisani pristup zaštite koji kombinuje fizičke, organizacione, digitalne i održive mere. Kroz komparativnu analizu međunarodne prakse i preporuka, ističe se važnost sinergije različitih strategija zaštite u izgradnji dugoročne otpornosti kulturnih institucija. Naučni doprinos rada ogleda se u integraciji različitih aspekata bezbednosti u jedinstveni okvir i identifikaciji najboljih praksi koje mogu koristiti menadžerima kulturnih institucija za efikasnije upravljanje rizicima i održivi razvoj institucija.

Klimatki VaR kao metod za kvantifikaciju klimatskih rizika i rizika povezanih sa životnom sredinom

2026-09-04T09:26:03+02:00

U ovom radu su analizirane mogućnosti primjene VaR (Value at-Risk) metrike u svrhu kvantifikacije klimatskih rizika i rizika povezanih sa životnom sredinom. Fokus na klimatskim rizicima i rizicima povezanim sa životnom sredinom u bankarstvu je novijeg datuma, tako da su metodi za mjerenje ove vrste rizika u ranoj fazi razvoja. Primjena VaR metrike u oblasti kvantifikacije klimatskih rizika mora da uzme u obzir bitne karakteristike ove vrste rizika. Prvo, klimatski VaR (CVaR) mora da se zasniva na scenarijima koji polaze od toga da obrazac razvoja klime u narednom periodu neće biti zasnovan na istorijskom šablonu, već će uzeti u obzir
očekivana pogoršanja u razvoju klime. Drugo, CVaR mora uzeti u obzir da se radi o heterogenoj grupi rizika, te da neke
od podrizika treba modelirati različitim statističkim raspodjelama. Treće, vremenski horizont koji se koristi za izračun CVaR metrike znatno je duži nego kod drugih vrsta rizika (oko 15 godina). Sa druge strane, primjena CVaR metrike se suočava i sa značajnim problemima, kao što su nedostatak podataka, nizak nivo standardizacije i heterogenost ove vrste rizika.

Antikorupcijski zakoni i njihove implikacije na poslovanje

2026-09-04T11:04:55+02:00

Korupcija je jedan od najvećih izazova savremenog poslovanja, s dalekosežnim posledicama po ekonomski razvoj, pravnu sigurnost i tržišnu konkurenciju. Antikorupcijski zakoni igraju ključnu ulogu u suzbijanju neetičkih praksi, ali njihova efikasnost zavisi od političke volje, pravosudnih kapaciteta i usklađenosti sa međunarodnim standardima. Cilj ovog rada je da analizira pravni okvir antikorupcijskih zakona, njihove implikacije na poslovni sektor i izazove u njihovoj primeni, kao i da pruži preporuke za unapređenje borbe protiv korupcije. U radu se razmatra se istorijski razvoj antikorupcijskih zakona, s posebnim osvrtom na međunarodne instrumente kao što su Konvencija Ujedinjenih nacija protiv korupcije (UNCAC) i OECD Konvencija o borbi protiv podmićivanja stranih javnih zvaničnika, kao i na nacionalne propise poput FCPA (SAD) i UK Bribery Act (Velika Britanija). Rad istražuje pravne i poslovne posledice nepoštovanja ovih zakona, uključujući visoke novčane kazne, krivičnu odgovornost i reputacionu štetu za kompanije. Poseban akcenat stavljen je na izazove u implementaciji, kao što su nedostatak institucionalnih kapaciteta, politička opstrukcija i socio-kulturni faktori koji otežavaju primenu regulativa. U radu se predlažu strategije za poboljšanje sprovođenja antikorupcijskih zakona, uključujući jačanje pravosudnih institucija, povećanje transparentnosti, zaštitu uzbunjivača i podizanje svesti u poslovnoj zajednici. Efikasna borba protiv korupcije zahteva multidisciplinarni pristup i sinergiju pravnog okvira, tehnoloških inovacija i korporativne etike kako bi se izgradilo stabilno i fer poslovno okruženje.

Održivost na velikim sportskim događajima – slučaj Super Bowla

2026-09-04T09:15:07+02:00

U ovom radu istražili smo čitav spektar napora koje preduzima Super Bowl – godišnje šampionsko finale američke Nacionalne fudbalske lige – kako bi uskladio svoje prakse i standarde sa zahtevima održivosti povezanim sa korporativnom društvenom odgovornošću. Rad započinje uvodom u pojam Super Bowla, nakon čega slede statistički podaci o njegovoj posećenosti i
diskusija o ekološkim uticajima ovog spektakla, kao i drugih sportskih mega-događaja. Nakon toga smo prikazali sve mere koje
organizatori Super Bowla preduzimaju radi smanjenja zagađenja, kao i napore oglašivača koji učestvuju na tom događaju. Na kraju smo analizirali izazove i kontroverze vezane za "zelene" inicijative Super Bowla i dali smernice za dalja istraživanja ove teme u
akademskim krugovima.

Odgovornost za zagađenje vazduha – studija slučaja ZP „Rudnik i Termoelektrana Ugljevik“ a.d. Ugljevik

2026-09-04T10:54:45+02:00

Zaštita životne sredine se poslednjih decenija nameće kao jedan od najvažnijih parametara kvaliteta života uopšte i zakonodavstvo Republike Srpske pruža višestruke mehanizme zaštite iste. S obzirom na činjenicu da je fokus ovog rada na odgovornosti kompanija, kako građanskopravnoj, tako i kaznenopravnoj, za ekološke štete, osvrnuli smo na pitanje zagađenosti vazduha u regiji Sjeveroistočna Bosna, gdje se kao najveći zagađivač javlja državno preduzeće ZP “Rudnik i Termoelektrana Ugljevik”, a.d. Ugljevik. Nemoguće je potpuno odvojiti javnopravnu od građanskopravne zaštite, na čemu potencira i regulativa Evropske unije u ovoj oblasti, te shodno tome kroz rad je ukazano i na važnost koordinisanog rada upravnih i pravosudnih organa vlasti. Pored pravnih aspekata, značaj je dat i ekološkim aspektima i to kroz razmatranje rezultata istraživanja zagađenosti vazduha koje je obavila
nevladina agencija CEE Bankwatch Network iz Češke Republike, tokom 2022. godine na području opštine Ugljevik, a koja su trenutno bila dostupna autorima rada. Analizirajući pravnu odgovornost, rad istražuje primjenu postojeće zakonske regulative koja se odnosi na emisiju zagađujućih materija, kao i ulogu državnih i lokalnih institucija u nadzoru i sankcionisanju zagađivača. Ekološki aspekt obuhvata uticaj emisija gasova poput SO2, NO2 i PM10 na kvalitet vazduha, a društveni aspekt razmatra kako zagađenje utiče na lokalnu zajednicu, uključujući ekonomske i socijalne posljedice, a među njima posebno zdravstvene. Kroz analizu konkretnog slučaja na primjeru preduzeća RiTE Ugljevik, rad istražuje ne samo tehničke i ekološke izazove, već i institucionalne slabosti u upravljanju zagađenjem, nudeći preporuke za poboljšanje regulative i primjene ekoloških standarda. Cilj ovog istraživanja je da se sagleda sveobuhvatan okvir odgovornosti, kao i mogućnosti za smanjenje zagađenja u cilju očuvanja javnog zdravlja i zaštite životne sredine.

AI-Driven Solutions for Urban Traffic Optimization and Energy Efficiency

2026-09-04T10:44:40+02:00

Urban traffic congestion and energy inefficiency are critical challenges in modern cities, exacerbated by rapid vehicle proliferation and urbanization. This paper investigates how artificial intelligence (AI) can optimize traffic systems and reduce energy consumption through machine learning (ML), predictive analytics, and IoT-driven solutions. We focus on three AI applications: (1) adaptive traffic signal control (dynamic timing adjustments using real-time data), (2) congestion prediction (proactive traffic management), and (3) AI-based route optimization (minimizing travel time and fuel use). Empirical studies demonstrate that these systems reduce traffic delays by 25% and fuel consumption by 15%, while also lowering emissions. However, challenges such as high implementation costs, data privacy risks, and integration complexity remain barriers to widespread adoption. By analyzing AI’s potential and limitations, this work provides a foundation for future research toward sustainable smart cities.

Li-Fi Technology for Cybersecurity Solutions + SEON

2026-09-04T10:30:19+02:00

In an epoch wherein the significance of cybersecurity has reached paramount importance, Li-Fi (Light Fidelity) emerges as
a highly promising wireless communication paradigm that leverages visible light for the purpose of data transmission. In contrast to Wi-Fi, which is predicated on radio frequencies, Li-Fi utilizes the modulation of LED light to facilitate high-speed, secure, and interference free connectivity. This manuscript investigates the operational principles of Li-Fi, its advantages, limitations, and prospective applications across diverse domains, including healthcare, transportation, and industrial settings. Notable advantages
encompass augmented security, enhanced efficiency, and diminished electromagnetic interference, rendering Li-Fi a viable alternative in sensitive contexts such as medical facilities and aviation environments. Nonetheless, obstacles such as restricted range and reliance on light sources impede its extensive adoption. Furthermore, the manuscript addresses fraud prevention strategies in digital transactions, underscoring the pivotal role of SEON in the identification and alleviation of cyber threats. By amalgamating Li-Fi with advanced cybersecurity frameworks, the research accentuates innovative solutions for secure and efficient digital communication. The conclusions indicate that Li-Fi, in conjunction with robust cybersecurity infrastructures, has the potential to markedly improve the security and efficiency of data transmission within the continuously evolving digital
milieu.

Cybersecurity u kontekstu održivog poslovanja i zaštite podataka

2026-09-04T10:20:45+02:00

Kako se digitalna tehnologija ubrzano razvija, tako rastu rizici i prijetnje od njene zloupotrebe. Obzirom da poslovni modeli u današnje vrijeme sve više zavise od digitalizacije i tehnoloških napredaka to ih izlaže povećanim rizicima u oblasti cyber bezbjednosti, kao i u očuvanju privatnosti njhovih podataka. Veliki dio kompanija su prepoznale ozbiljnost prijetnji cyber kriminala, te su dale značaj cyber bezbjednosti u svom poslovanju, što je dovelo do smanjenja rizika od cyber napada u velikoj mjeri i kopmpromitacije njihovih podataka, ali uprkos tome neke od njih nisu uspjele da se u potpunosti zaštite. Ovaj rad pored strategije i organizacionih mjera bezbjednosti koje kompanije mogu implementirati kako bi smanjile rizike i osigurale bezbjednost u svom radu, kako informacionog sistema tako i podatka, istražit će vrste i načine izvšenja cyber napada na kompanije. Istraživanje pokazuje da je jedan bitan segment bezbjednosti u kontekstu održivog poslovanja i zaštite podataka, kreiranje i implementacija
bezbjednosnih politika koje se odnose na postupanje po procedurama od strane uposlenika koji u svom radu imaju pristup poslovnim podacima, kao i onih koji su zaduženi za informacionu bezbjednost kompanije.

Finansijsko izvještavanje u eri vještačke inteligencije: savremeni trendovi, izazovi i perspektive budućeg razvoja

2026-09-04T09:59:04+02:00

Ubrzan razvoj digitalizacije potisnuo je tradicionalni pristup prikupljanju, obradi i analizi finansijskih podataka. Ovaj rad pruža uvid u istorijski razvoj računovodstva, razmatra uticaj digitalne transformacije na savremenu praksu finansijskog izvještavanja, te ispituje primjenu naprednih tehnologija kao što su ERP sistemi, Big Data, cloud computing, blockchain i AI. Vještačka inteligencija se izdvaja kao ključni faktor u optimizaciji procesa finansijskog izvještavanja s obzirom na činjenicu da nudi najveći broj mogućnosti, integrišući prednosti tehnologija koje su dolazile prije nje. Uprkos tome, postoje i određeni izazovi povezani
sa implementacijom digitalnih alata u poslovno izvještavanje, koje treba svesti na minimum. Takođe, u radu smo izložili i perspektivu budućeg razvoja finansijskog izvještavanja pod uticajem digitalizacije, gdje smo ukazali na neophodnost koordinacije
ljudskog faktora i digitalnih tehnologija u cilju postizanja punog efekta njihove primjene.

Aktivni turizam kao oblik održivog razvoja planinskog centra Zlatibor

2026-09-04T09:44:32+02:00

Kao jedna od ključnih karakteristika održivog turizma, aktivan odmor, aktivni turizam, u prirodi ima veliki potencijal u kreiranju raznovrsnije i bogatije turističke ponude, čiji je cilj da zadovolji sve zahtevnije potrebe i očekivanja savremenog turiste. Ovaj rad istražuje ulogu aktivnog turizma kao osnove održivog razvoja planinskog centra Zlatibor. Kroz analizu sportskih i rekreativnih aktivnosti, kao što su planinarenje, biciklizam, jahanje konja i istraživanje prirode kvadovima, rad ispituje njihov doprinos turističkoj atraktivnosti i dugoročnoj održivosti destinacije. Prednosti aktivnog turizma ogledaju se u proširenju turističke ponude Zlatibora, ali i u njegovoj ključnoj ulozi očuvanja prirodnih resursa.Važno je naglasiti da aktivni turizam pruža značajan doprinos u
promovisanju ekološki odgovornih praksi poslovanja. Istraživanje pokazuje visok nivo zadovoljstva posetilaca, ali ipotrebu za dodatnim razvojem manje popularnih aktivnosti, kao što su rekreativni fitnes treninzi na otvorenom i orijentiring. Ulaganjem u održive oblike turizma, Zlatibor može dodatno osnažiti svoju poziciju kao vodeća planinska destinacija, istovremeno osiguravajući balans između turističkog razvoja i očuvanja prirodnog okruženja.

Teme održivog razvoja u nastavi Engleskog jezika

2026-09-04T11:23:10+02:00

Ovaj rad bavi se ciljevima održivog razvoja, njihovom zastupljenošću u nastavi engleskog jezika i novim metodama koje bi mogle olakšati implementaciju tih ciljeva u obrazovanje. Prvi dio rada se osvrće na pojmove odživog razvoja, obrazovanja i jezika, te inicijative koje su se zalagale za promjene unutar obrazovanja i nastave. Drugi dio se osvrće na mnogobrojne izazove koji postoje i teško se prevazilaze. Takođe, govori se i o mogućnostima da se promjene uvedu i očiglednim rješenjima koja bi unaprijedila proces učenja. Pobrojane su i pojedine metode koje mnoge razvijene zemlje koriste kako bi od učenika napravile korisnika jezika, ali i globalnog građanina upućenog u goruće probleme savremenog društva – polna i socijalna nejednakost, siromaštvo, zagađenost, prenaseljenost, velika potrošnja prirodnih resursa i td.

PRAVIČNA RASPODJELA DOHODAKA – TEMELJ ODRŽIVE EKONOMIJE ( STANJE U REPUBLICI SRBIJI I REPUBLICI SRPSKOJ)

2026-09-04T09:31:52+02:00

U radu su analizirani trendovi u raspodjeli bogatstva u Republici Srbiji i Republici Srpskoj. Korišćeni su podaci o razlikama u visini ostvarenih dohodaka na godišnjem nivou, kao i razlikama u visini stopa prinosa na kapital i stopa privrednog rasta. Velike razlike u
ostvarenim dohotcma stanovništva i veće stope prirasta kapitala u odnosu na stopu privrednog rasta su osnovni faktori divergencije u raspodjeli bogatstva kod nas i u svijetu.

Cyber bezbjednost i privatnost podataka u održivim poslovnim modelima

2026-09-04T11:10:50+02:00

U savremenom digitalnom okruženju, cyber bezbjednost i zaštita privatnosti podataka postaju ključni aspekti pravnih regulativa širom sveta, usled sve većeg oslanjanja na informaciono-komunikacione tehnologije i digitalne platforme. Ovaj rad istražuje pravne okvire koji regulišu oblast cyber bezbjednosti i zaštite podataka u različitim jurisdikcijama, sa posebnim fokusom na Evropsku uniju, Sjedinjene Američke Države, Australiju i Republiku Srbiju. Poseban akcenat stavljen je na Opštu uredbu o zaštiti podataka (GDPR) u EU, fragmentirani pravni okvir u SAD-u, kao i na nacionalne zakonodavne inicijative u Australiji i Srbiji. Analizirajući pravne norme i njihove implikacije na poslovne subjekte i pojedince, rad identifikuje izazove u implementaciji zakona, uključujući tehničke prepreke, ekonomske troškove, nedostatak stručnjaka i potrebu za međunarodnom saradnjom u borbi protiv cyber pretnji. Pored analize pravnih okvira, rad se bavi i ulogom održivih poslovnih modela u cyber bezbjednosti, ističući potrebu
za integracijom sigurnosnih principa u dugoročne strategije poslovanja. Kroz detaljnu diskusiju o regulatornim izazovima,
autori predlažu preporuke za unapređenje pravnih strategija u oblasti cyber bezbjednosti, uključujući jačanje međunarodne
saradnje, podizanje svesti o bezbednosnim rizicima i primjenu inovativnih tehnologija u zaštiti podataka. Zaključuje se da su
pravni okviri ključni za osiguranje stabilnosti digitalnog društva, ali da je njihova efikasnost uslovljena stalnim prilagođavanjem
novim tehnološkim izazovima i globalnim bezbednosnim pretnjama.

Primjena zelene ekonomije i njen uticaj na poslovanje u Bosni i Hercegovini

2026-09-04T09:21:53+02:00

Zelena ekonomija predstavlja jednu od dimenzija održivog razvoja i uključuje odgovornu proizvodnju i potrošnju, ostvarivanje ekonomskog rasta i smanjenje nejednakosti, liberalizaciju trgovine, industrijskog rasta i inovacije, izgradnju globalnih partnerstva za održiv razvoj i drugo. Važnu ulogu u smanjivanju nejednakosti unutar i između država ima razvojna pomoć, financijski tokovi i direktne strane investicije u državama u kojima postoji najveća potreba. Temeljne principe održive potrošnje čine: optimalno korištenje resursa, smanjivanje stvaranja otpada, smanjenje zagađenja, uravnoteženija raspodjela resursa između razvijenog i nerazvijenog dijela svijeta te djelovanje uz brigu za buduće generacije. Postoje višestruki pristupi i aktivnosti koji se koriste u cirkularnoj ekonomiji. Oni uključuju: recikliranje, ekodizajn, industrijsku ekologiju, održivo snadbjevanje i odgovornu potrošnju. U ovom radu akcenat je stavljen na održivi razvoj, ekološki odgovorno poslovanje i perspektive.

KRIVIČNA ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA EKOLOŠKE ŠTETE

2026-09-04T11:00:11+02:00

Ekološke štete predstavljaju negativne posledice po životnu sredinu nastale kao rezultat ljudskih aktivnosti, koje dovode do narušavanja ekološke ravnoteže i pogoršanja kvaliteta vazduha, vode i zemljišta. One smanjuju sposobnosti ekosistema da funkcioniše na održiv način, što može imati kratkoročne ili dugoročne, kao i lokalne ili globalne posljedice. Posebnu težinu imaju one ekološke štete kao rezultat ljudske radnje, a koje nisu lako ili uopšte popravljive, odnosno koje prevazilaze mogućnosti prirodne obnove. Radi se svakako o djelatnostima pojedinaca, grupa ili pravnih lica čije radnje predstavljaju nedozvoljena, zabranjena i kažnjiva deliktna ponašanja, odnosno krivična djela. Međutim, nasuprot tome pitanje krivične odgovornosti u
oblasti ekoloških šteta u Bosni i Hercegovini i njenim entitetima se u praksi rijetko postavlja. Ipak, u skladu sa principom da
krivično pravo predstavlja ultima ratio u zaštiti određenih društvenih vrijednosti, krivičnopravna reakcija u pogledu ekoloških šteta, odnosno zaštite životne sredine treba da bude svakako neophodno sredstvo u liniji njene odbrane. U tom smislu, cilj rada je da, kroz analizu normativnog okvira i važeće prakse u BiH i Republici Srpskoj sagleda institut krivične odgovornosti pravnih lica za ekološke štete, identifikuje postojeće izazove u njegovoj primjeni i ukaže na potrebu za daljim unapređenjem mehanizama krivičnopravne zaštite životne sredine.

Organizaciono učenje i razvoj kroz AI agente

2026-09-04T10:51:19+02:00

Veštačka inteligencija (AI) ima potencijal da transformiše organizaciono učenje i razvoj. Posebno značajni aspekti veštačke inteligencije za oblast učenja i razvoja su njihova dinamičnost i prilagodljivost. Zahvaljujući ovim aspektima može se govoriti o formama veštačke inteligencije koje funkcionišu kao agenti učenja. AI agenti mogu imati različite funkcije, kao što su tutor, mentor, simulator, kouč, facilitator i slično. Ovaj rad istražuje kako AI agenti unapređuju organizaciono učenje i razvoj. Konkretnije, u radu se razmatraju tri vrste agenata za organizaciono učenje i razvoj: AI tutor, AI simulator i AI kouč. Diskutuju se prednosti i izazovi primene ovih agenata u organizacionom kontekstu. Fokus je na principima dizajniranja AI agenata, kao i njihovom prilagođavanju kako bi bili usklađeni sa organizacionim potrebama i ciljevima. U radu se diskutuju implikacije primene AI agenata za učenje i razvoj na organizacionom nivou: (1) kombinovanje AI agenata sa ljudskom ekspertskom podrškom; (2) kontekstualizacija AI agenata u odnosu na organizacione potrebe, ciljeve i kulturu; (3) uvezivanje AI agenata u radni proces; (4) obezbeđivanje transparentnosti u upotrebi AI agenata; (5) evaluacija efektivnosti i efikasnosti AI agenata.