DRUŠTVENE DEVIJACIJE

ULOGA MALOLJETNIKA U KONTEKSTU TERORIZMA I TERORISTIČKIH AKTIVNOSTI

Mišel Buvač — 2026-11-02

Rad polazi od činjenice da fenomen terorizma, sa osvrtom na ulogu maloljetnika, predstavlja prijetnju savremenom društvu, imajući u vidu njegovu rasprostranjenost i nedefinisan karakter ugrožavanja zajednice, posebno kao oblik nasilno – ekstremističkog karaktera. Uključivanje maloljetnika u terorističke aktivnosti posljedica je disfunkcionalnosti, odnosno poremećaja sistema društvenih vrijednosti, što ima za cilj angažovanje istih kroz direktno ili indirektno učešće u terorističkim aktivnostima. Njihov zadatak kreće se od pomoći u kampovima, prenošenja poruka, izviđanja, pa sve to obučavanja rukovanja oružjem, eksplozivnim sredstvima i direktnog učestvovanja u ozbiljnijim akcijama, kao što su napadi i otmice. Aktivnosti koje dovode do pojave „djece – ratnika“ su dugotrajna politička nestabilnost koja je oličena kroz slabo funkcionisanje institucija, siromaštvo ili finansijski problemi u porodici (ne uvijek), nemogućnosti da napreduju u društvu, lični život, osjećaj nesigurnosti, otuđenosti od društvene zajednice, inferiorniji socijalni i kulturno – društveni status, uloga religije, pridruživanje ekstremističkim grupama, odbijanje društvenih normi i ustaljenih vrijednosti kroz društvenu marginalizaciju koja služi kao pokretač za radikalne akcije. Ovakve aktivnosti ostaju izazov za nacionalnu i za međunarodnu bezbjednost. Ono što je posebno karakteristično jeste činjenica da maloljetnici nisu samostalni politički subjekti, nego su klasični instrument u rukama terorističke organizacije i oni ne donose odluke po svojoj savjesti, već isključivo prihvataju nametnute stavove grupe, odnosno kolektiviteta i autoriteta. Terorističke grupe maloljetnicima nude osjećaj bezbjednosti i identiteta pripadnosti, što olakšava njihovo regrutovanje i brzo djelovanje. Poseban fokus interesovanja zasniva se na činjenici da se terorizam posmatra kao oblik ili forma političkog nasilja koji koristi nasilna sredstva u cilju destabilizacije države i stvaranja osjećaja straha kod stanovništva.

BEZBJEDNOST I CYBERBULLYING

Mirko Goreta — 2026-11-02

Kibernetičko nasilje postalo je raširen problem u modernim digitalnim komunikacijskim okruženjima. Platforme društvenih medija, aplikacije za razmjenu poruka i online zajednice omogućuju pojedincima interakciju putem velikih mreža, ali iste te tehnologije mogu omogućiti i uznemiravanje, zastrašivanje i uporno online zlostavljanje. Za razliku od tradicionalnog nasilja, kibernetičko nasilje često je pojačano karakteristikama digitalnih platformi, uključujući anonimnost, brzo dijeljenje informacija i trajnu vidljivost sadržaja. Ovaj rad ispituje kibernetičko nasilje iz perspektive digitalne sigurnosti i dizajna online platformi. Analizira mehanizme putem kojih se kibernetičko nasilje razvija u digitalnim okruženjima, psihološke i sociološke faktore koji utječu na agresivno online ponašanje te tehnološke sustave koji se koriste za otkrivanje štetnih interakcija. Posebna se pozornost posvećuje mehanizmima kibernetičke sigurnosti kao što su automatizirani sustavi moderiranja, alati za praćenje ponašanja i strukture upravljanja platformama koje imaju za cilj smanjenje uznemiravanja u online prostorima. Analiza pokazuje da kibernetičko nasilje proizlazi iz interakcije između ponašanja korisnika i tehnološke arhitekture digitalnih platformi. Rješavanje ovog problema stoga zahtijeva integrirani pristup koji kombinira tehnologije sigurnosti, odgovorno upravljanje platformama i veću svijest o praksama digitalne komunikacije. Jačanje ovih elemenata može doprinijeti sigurnijim online okruženjima gdje se štetno ponašanje učinkovitije otkriva, ograničava i sprječava.

PREVENCIJA ONLINE NASILJA MEĐU MLADIMA: MEDIJSKA I INFORMACIJSKA PISMENOST ILI ZABRANA DRUŠTVENIH MREŽA?

Jelena Gaković — 2026-11-02

Društvene mreže predstavljaju važan segment digitalnog života u savremenom društvu. Kao dominantan prostor komunikacije i kreativnog izraza među mladima, društvene mreže se zloupotrebljavaju i kao sredstvo cyberbullying-a uz ozbiljne psihološke posljedice. Dodatno, algoritmi društvenih mreža određuju vidljivost sadržaja prema kriterijima veće interaktivnosti, što doprinosi širenju nasilnog ili štetnog ponašanja u digitalnom prostoru. S pojavom umjetne inteligencije javljaju se i novi izazovi, zbog čega je važno osigurati da se na institucionalnom nivou donose pravovremene, informisane odluke o najprikladnijim strategijama i regulativnim pristupima da bi se zaštitila djeca i mladi kao posebno ranjive društvene grupe. Kao odgovor na društvenu zabrinutost u vezi sa negativnim uticajem socijalnih mreža na sigurnost i razvoj djece i adolescenata, na globalnom nivou je primjetan trend uvođenja zabrane ili razmatranja restrikcija za korištenje društvenih mreža maloljetnim osobama. Mjerama se nastoje, između ostalog, ukinuti i digitalni kanali cyberbullying-a i smanjiti rizici za izloženost neprikladnim ili štetnim sadržajima. Kao dodatni argumenti navode se psihološka dobrobit mladih i podsticaj za vršnjačku socijalizaciju uživo. Alternativni pristup podrazumijeva kontinuirano provođenje edukacije kroz programe medijske i informacijske pismenosti (MIL) koji imaju za cilj jačanje digitalne otpornosti mladih osoba. Navedeni programi nastoje kod mladih razviti kritičko razumijevanje digitalnih medija, odgovorno online ponašanje te sposobnost prepoznavanja i reagovanja na različite oblike digitalnog nasilja. Ovaj rad polazi od dva navedena pristupa u nastojanju da doprinese boljem razumijevanju učinkovitosti regulatornih, odnosno, edukativnih mjera u suzbijanju online nasilja među mladima, kao i umanjivanju potencijalnih rizika i negativnih posljedica po njihovo mentalno i fizičko zdravlje. Temelji se na analizi relevantne naučne literature i komparativnom pregledu savremenih regulatornih i obrazovnih pristupa u prevenciji online nasilja među mladima. U tom kontekstu postavlja se pitanje u kojoj mjeri restriktivne mjere, poput zabrane društvenih mreža, dugoročno doprinose smanjenju online nasilja među mladima u odnosu na edukativne pristupe koji se temelje na razvoju medijske i informacijske pismenosti.

SAJBERBULING U VIDEOIGRAMA

Muhamed Šemoski — 2026-11-02

Eksponencijalno brz razvoj digitalnih tehnologija, a posebno društvenih medija, doveo je do rasta online socijalizacije, a smanjivanja broja kontakata u stvarnom životu. Ljudi se povezuju mnogo intenzivnije i velike geografske razdaljine nisu problem za svakodnevnu komunikaciju. Međutim, prevelikom otvorenošću na internetu, ljudi, a posebno djeca, su postali više izloženi različitim oblicima javnog ponižavanja i ismijavanja. Svi oni koji su prisutni na društvenim mrežama, mogu postati u bilo kojem trenutku žrtve digitalnog nasilja. Žrtve mogu postati i djeca koja pretjerano koriste videoigre. Osim pretjeranog korištenja videoigara, problemi najčešće leže u vrstama igara. Naime, nasilne videoigrice su izrazito štetne za djecu zato što predstavljaju negativan model ponašanja. Problemi s nasilnim videoigrama leže u tome što su takva negativna nasilnička ponašanja direktno povezana s nagrađivanjem, a ne kaznom. Ako dijete vidi da lik iz igre nije kažnjen nego nagrađen za loše ponašanje, vrlo brzo će, putem socijalnog učenja, takva ponašanja preslikati na realnost i upasti u problematična i delinkventna djela. Upravo i cilj rada jeste da ukažemo na štetne posljedice nekontrolisanog korištenja videoigrica i njihovog štetnog sadržaja koji se negativno reflektuje na ponašanje djece.

НУКЛЕАРНОТО СЕМЕЈСТВО И ДЕЦА ВО РИЗИК

Драган Стефановски — 2026-11-02

Карактерот на современото општество подразбира постојан процес на своевидна транзиција и адаптација, како на поединецот, така и на групите гледано во целина. Со менување на поединецот се менуваат и традиционалните вредности, она што некогаш било незамисливо, сега е реалност. Современото семејство, видно ја менува својата улога, пред се од постојана трка со времето и желбите, работните ангажмани, и креирање на слободното време, при тоа свесно или не, запоставувајќи ја обврската кон своите деца. Така младата личност е во процес на ,,постојано учење“ како да се однесува во непосредната околина, што е прифатливо, а што не. Тој, учи од семејството, училиштето, медиумите, но учи и од своите врсници. Иаку глобализацијата доведе до брз технолошки развој, истата не го реши проблемот со малолетничката делинквенција. Фокусот на нашето внимание во оваа теоретско-емпириска студија е насочен кон промената на вредносниот систем кај адолесцентот/ средношколецот. Притоа го согледуваме и судирот на вредносните системи на формалното образование и неговиот ,, антипод“ мрежата на интернет и социјалните мрежи. Компетенцијата во општеството во секоја негова еволутивна форма станува се посилна, а општествено пожелните вредности и таргети се повисоки и понедостижни за дел, од младата популација. Моралниот дефицит кај адолесцентите го анализирам од перспектива на генерал стеин теоријата и теоријата аномија која ја поткрепувам и со емпиријска студија.Воедно се задржувам и на формалното образование во контекст на креирање на моралниот систем кај младиот човек, како и на детектирање на улогата што ја имаат масовни медиуми и групата на врсници, на планот на отфрлање на традиционалните вредности.

SAMOUBISTVA DECE I MLADIH

Zorica Mršević — 2026-11-02

Predmet izlaganja su samoubistva dece i adolescenata, pojava analizirana u senci činjenice da se svake godine u svetu ubije dvostruko više ljudi nego što strada u ratu, (u Srbiji godišnje izvrši suicid oko 650–700 osoba, od toga manje od 10 posto su deca i adolescenti). Samoubistvo je jedan od vodećih uzroka smrti u adolescentnoj dobi, i u 21. veku sve je veći broj samoubistava ili pokušaja samoubistva kod dece i adolescenata. Mnogi mladi ljudi nestrpljivo, i čini im se predugo, čekaju da njihov život „započne“, a kada to potraje, onda poneki izlaz vide u suicidu. Smatra se da su poremećeni odnosi u porodici u 80% svih slučajeva pokušaja samoubistva dece ispod 15 godina, direktno odgovorni za potpun neuspeh dece da se uključe u život. Kada društvo prekomerno ”reguliše” pojedinca, tj. vrši prekomerni pritisak, to može za rezultat često da ima osećaj životne bespomoćnosti. Mladi su druga po brojnost starosna grupa samoubica, posle grupe starijih od 50 godina. Oni se ubijaju usled narkomanije, alkoholizma ili povezanosti sa sektama. Specifični faktori rizika kod mladih su stresne situacije poput školskog neuspeha, loše komunikacije sa roditeljima i okruženjem, problemi sa prvim ljubavima, uticaj medija (koji mogu da izazovu tzv. „Verter” efekat, ali i „Papageno” efekat), dostupnost vatrenog oružja, alkohola i droge. Suicidno ponašanje gotovo nikad nije „impuls bez razloga“ i kod mladih je češća crno-bela percepcija („ovo nikad neće proći“). Okidači su često kumulativni, nije jedan događaj presudan. Nagomilavaju se stres, gubitak, konflikti, odbacivanje, dugotrajna nemoć. Vrsta dominantnih okidača kod maloletnih osoba su vršnjačko nasilje (uključujući i ono izvršeno onlajn), školski pritisak, porodični konflikti, problemi identiteta i pripadanja. Samoubica adolescentnog doba je prevalentno muškog pola, nesiguran je, sklon depresiji i uplašen, koji se od straha oslobađa agresivnošću prema drugima i sebi. I kod maloletnih (kao i kod odraslih) u pozadini samoubistva su osećaji beznađa, bezvrednosti, depresije ili anksioznosti. Usamaljenost se ne sagledava kao izdvojen faktor, ali čest je prateći element sa ostalim faktorima.I kod mladih (mnogo češće nego kod odraslih) potencijalnih samoubica, pravovremena podrška dramatično smanjuje rizik. Razgovor koji je došao „na vreme“ često pravi razliku, što je u konkretnom slučaju, razlika između života i smrti.

DA LI JE POTREBNO SNIZITI GRANICU KRIVIČNE ODGOVORNOSTI MALOLETNIKA I NA DECU?

Gordana Nikolić — 2026-11-02

Republika Srbija, kao i zemlje regiona i Evrope, je strana ugovornica Konvencije o pravima deteta Ujedinjenih nacija i kao takva se obavezela da odredbe te Konvencije poštuje, uključujući stavove Komiteta za prava deteta, ugovornog tela koje vrši nadzor nad odredbama tog međunarodnog ugovora. Ipak, mnogi dogadjaji i eskalacija nasilja među decom uticali su na preispitavanje odluke koja se odnosi na smanjivanje krivične odgovornosti maloletnika i na decu odnosno spuštanja granice krivične odgovornosti sa 14 na 12 godina. Od te ideje se, za sada, odustalo smatrajući da se radi samo o kaznenonom populizmu, te da je treba preispitati. Sa druge strane, Komitet za prava deteta Ujedinjenih nacija je ocenio da nijedna država ugovornica Konvencije ne treba da propiše uzrast krivične odgovornosti niži od 14 godina i čak preporučuje da se postepeno podiže uzrasna granica krivične odgovornosti. Autor se u radu bavi upravo ovom temom, analizirajući položaj maloletnika u krivičnom zakonodavstvu Srbije i njihov statistički prikaz kao izvršioca krivičnih dela, smatrajući da je ova kategorija maloletnika bila u poziciji dece u riziku, čija je eskalacija ponašanja dobila ulogu krivične odgovornosti, upravo zbog starosne granice. Na osnovu ove analize, autor u radu donosi zaključak o tome da li je potrebno i dozvoljeno spustiti granicu krivične odgovornosti sa 14 na 12 godina navodeći razloge koji ovu odluku opravdavaju ili ne, uzevši u obzir medjunarodne akte i stavove krivičnopravne teorije i prakse.

PROFESIONALNO SAGORIJEVANJE I USPJEŠNOST NASTAVNIKA NA POSLU

Nermin Mulaosmanović — 2026-11-02

Nastavničko zanimanje je veoma zahtjevno i odgovorno, te u novije vrijeme sa sobom nosi sve više stresnih situacija pa je važno istražiti uzroke i posljedice sagorijevanja u tom zanimanju. Sagorijevanje na poslu se ističe kao važan društveni i profesionalni fenomen, čije se posljedice odražavaju na radnu učinkovitost pojedinca i šireg okruženja. Međutim, sama izloženost stresorima ne dovodi nužno do sagorijevanja, te se navodi da je za pojavu tog sindroma nužna interakcija više faktora, kako vanjskih tako i individualnih. Stoga je cilj ovog rada bio utvrditi povezanost profesionalnog sagorijevanja i uspješnosti u radnim zadacima nastavnika. Istraživanje je provedneo na prigodnom uzorku 130 nastavnika (61 muških i 69 ženskih), koji predaju u višim razredima osnovne škole na području Tuzlanskog kantona. U radu je korišten upitnik sagorijavanja (Demerouti i Bakker, 2008) i upitnik uspješnosti na poslu (Williamsa i Andersona, 1991). Rezultati su pokazali da je izraženo sagorijevanje kod nastavnika, da nastavnice pokazuju veći stepen sagorijevanja od nastavnika, te da su utvrđene razlike u sagorijevanju s obzirom na dob nastavnika.

UČESTALOST I VRSTE KAZNENIH DJELA DJECE I MALOLJETNIKA U REPUBLICI HRVATSKOJ OD 2015. DO 2025. GODINE

Ksenija Romstein — 2026-11-02

Na globalnoj razini bilježe se različiti trendovi počinjenja kaznenih djela djece i maloljetnika. Primjerice, u Sjedinjenim Američkim Državama u padu su kaznena djela protiv imovine dok su u porastu djela koja uključuju nasilje i ubojstva. Na razini Europske Unije u kontinuiranom su porastu kaznena djela protiv imovine i kaznena djela koja uključuju nasilje. Kako bi se više saznalo o trendovima u Republici Hrvatskoj, analizirani su Statistički pregledi Ministarstva unutarnjih poslova Republike Hrvatske i Izvješća pravobraniteljice za djecu u periodu od 2015. do 2025. godine iz kojih je vidljiv porast broja kaznenih djela koja su počinila djeca i maloljetnici a taj je porast veći od 7 %. No, više zabrinjava narav počinjenja kaznenih djela: dok je relativno stabilan i ujednačen broj kaznenih djela koja se odnose na imovinske delikte, od 2019. godine u porastu su kaznena djela seksualnog zlostavljanja djece. S obzirom na to je u Republici Hrvatskoj prisutna neujednačena sudska praksa te nedostaju nacionalni akcijski planovi i strategije kojima bi se utjecalo na smanjenje broja počinjenja kaznenih djela od strane djece i maloljetnika, radom se želi ukazati na potrebu otvaranja socijalnog dijaloga o važnosti intersektorske suradnje u preventivnim aktivnostima u lokalnim zajednicama pri čemu visokoškolske ustanove trebaju preuzeti ulogu centara diseminacije dobre prakse na području prevencije i rehabilitacije problema u ponašanju djece i mladih.

VASPITANJE U VRLINI KAO PREVENCIJA NASILJA U FILOZOFIJAMA PLATONA I ARISTOTELA

Nataša Vilić — 2026-11-02

Ovaj rad propituje filozofsko-pedagoške koncepte Platona i Aristotela, fokusirajući se na vaspitanje u vrlini kao primarnom mehanizmu za prevenciju nasilja kod djece i mladih. Ova dva filozofa polaze od pretpostavke da nasilje u društvu se javlja kao direktna posljedica neadekvatnog moralnog razvoja pojedinca. U prvom dijelu rada, se analizira Platonovo učenje o važnosti ranog djetinjstva, gdje se kroz sistematsku primjenu rigoroznog sistema vaspitanja u vrlini ispravno oblikuje dječija duša, sprečavajući razvoj agresivnih impulsa. Platonovo učenje se temelji na postizanju harmonije razuma i nagona, kao jedini put ka mirnoj zajednici. U drugom dijelu rada, fokus se pomjera na Aristotelovu praktičnu etiku, gdje se vaspitanje shvata kao proces reprezentacije vrlina kroz svakodnevno djelovanje. Za Aristotela, vrlina nije urođena, već se postiže navikom; stoga je rano vaspitanje ključno za formiranje karaktera. Platon i Aristotel smatraju da je vaspitanje i obrazovanje u duhu vrline najsnažnije moralno-političko oruđe. Antička filozofija nam je pružila dobre temelje za savremeni obrazovni sistem, sugerišući da se borba protiv nasilja mora premjestiti iz sfere kaznene politike u sferu obrazovanja i vaspitanja.

ОСНОВНИ ИЗВОРИ ОДГОВОРНОСТИ ЗА МЕЂУНАРОДНА КРИВИЧНА ДЕЛА

Мирослав Баљак — 2026-11-02

Рад се бави анализом примарних извора одговорности за међународна кривична дела у оквиру савременог међународног кривичног права. Посебна пажња посвећена је улози међународних уговора као кључних правних аката у дефинисању кривичних дела и утврђивању одговорности, са освртом на најзначајније инструменте међународног права. У раду се даље разматра значај статута ad hoc трибунала, Међународног кривичног трибунала за бившу Југославију и Међународног кривичног трибунала за Руанду, који су кроз своју праксу допринели развоју стандарда кривичне одговорности на међународном нивоу. Посебан део рада посвећен је општим правним начелима признатим од стране просвећених народа, као и општим начелима међународног кривичног права, која представљају важан извор за попуњавање правних празнина и обезбеђивање правичности у поступању. Анализом наведених извора указује се на њихову међусобну повезаност и комплементарност у изградњи система одговорности за најтежа кривична дела од значаја за међународну заједницу. Циљ рада је да се сагледа значај и домет ових извора у формирању и примени норми међународног кривичног права, као и њихов утицај на развој савремених правних стандарда.

SPECIFIČNOSTI PRISTUPA U RADU S MALOLJETNIM POČINITELJIMA KRIVIČNIH DJELA I ETIČKE DILEME

Edin Muftić — 2026-11-02

Rad se bavi analizom specifičnosti pristupa u radu s maloljetnim počiniteljima krivičnih djela, s posebnim naglaskom na ulogu socijalnog pedagoga i prisutne etičke dileme u profesionalnoj praksi. Polazeći od savremenih teorijskih okvira koji naglašavaju rehabilitaciju i resocijalizaciju, istraživanje ispituje stavove studenata i stručnjaka socijalne pedagogije o ključnim aspektima rada s ovom populacijom. Empirijski dio rada zasnovan je na uzorku od 50 studenata i 10 stručnjaka socijalnih pedagoga, a podaci su prikupljeni anketnim upitnikom na Likertovoj skali. Analiza uključuje deskriptivne i komparativne statističke postupke s ciljem utvrđivanja razlika u percepciji rizičnih ponašanja, odgojnih mjera i etičkih dilema. Rezultati istraživanja ukazuju da obje grupe ispitanika imaju pozitivan stav prema rehabilitacijskom pristupu, dok stručnjaci pokazuju razvijeniju svijest o složenosti etičkih dilema i praktičnih izazova u radu. Također su utvrđene razlike između teorijskog i praktičnog razumijevanja odgojnih mjera, kao i u percepciji rizičnih ponašanja.Zaključno, rad naglašava potrebu za jačanjem integracije teorijskog znanja i praktičnih kompetencija, posebno u oblasti etike, kako bi se unaprijedila efikasnost rada s maloljetnim počiniteljima i smanjio rizik od recidivizma.

OSOBENOSTI KRIVIČNE ODGOVORNOSTI MALOLJETNIKA U RUSKOJ FEDERACIJI

Miodrag Simović — 2026-11-02

U savremenim uslovima pogoršanih društvenih problema maloljetnici se sve češće nalaze u nepovoljnom okruženju za njihov razvoj. Često to dovodi do toga da su primorani da počine krivično djelo kako bi obezbijedili sredstva za život. Ili, pak počinju da čine krivična djela zato što su uslovi u kojima su odrasli oblikovali u njima uvjerenje da je kriminalitet normalan. Postojanje maloljetnika u takvom okruženju dovodi do socijalnog rizika. Danas, među prioritetnim mjerama u borbi protiv kriminala maloljetnika, jeste krivična odgovornost, koja predstavlja reakciju države i društva na protivpravno ponašanje maloljetnika koji krše zakon. Krivična odgovornost maloljetnika je posebna kategorija krivičnog prava i u Ruskoj Federaciji. Prema osobama koje su počinile krivično djelo prije navršene 18. godine života, zakon je blaži nego prema odraslima: za njih je predviđen proširen spisak osnova za oslobađanje od krivične odgovornosti, smanjenje zatvorskih kazni itd. Cilj ovog članka je razmatranje osnovnih aspekata krivične odgovornosti maloljetnika u Ruskoj Federaciji i identifikovanje njihovih posebnosti. Biće razmotrena pitanja kao što su definicija maloljetnika, početak krivične odgovornosti, vrste krivičnih djela za koja maloljetnici snose krivičnu odgovornost, stepen odgovornosti u zavisnosti od uzrasta, uslovi krivične kazne za maloljetnike, izricanje kazne, prinudne mjere vaspitnog djelovanja, oslobađanje od kazne, preventivne mjere i drugi važni aspekti.

DIGITALNO OKRUŽENJE I RIZIČNA PONAŠANJA MLADIH: UTICAJ DRUŠTVENIH MREŽA, VRŠNJAČKIH PRITISAKA I EMOCIONALNE NEZRELOSTI

Nela Jovanoski — 2026-11-02

U savremenom digitalnom okruženju adolescenti se svakodnevno suočavaju sa brojnim izazovima koji mogu podstaći rizična ponašanja, uključujući eksperimentisanje sa psihoaktivnim supstancama, rizično seksualno ponašanje i digitalno nasilje. Osim tehnologije, značajan uticaj imaju i vršnjački pritisak, kao i emocionalna nezrelost koja oblikuje način na koji mladi donose odluke i upravljaju sopstvenim osećanjima. Ovaj pregledni rad analizira relevantnu domaću i međunarodnu literaturu kako bi identifikovao ključne faktore rizika i njihove međusobne odnose. Na osnovu toga razvijen je konceptualni model koji povezuje društvene, emocionalne i digitalne dimenzije adolescencije i pruža okvir za razumevanje kompleksnog nastanka rizičnih ponašanja. Predloženi model može poslužiti kao osnova za dalja istraživanja i razvoj preventivnih i edukativnih programa usmerenih na unapređenje dobrobiti mladih u digitalnom svetu.

ULOGA ISKUSTVA SEKSUALNE VIKTIMIZACIJE U OBJAŠNJENJU SEKSUALNE DELINKVENCIJE MALOLJETNIKA

Irma Kovčo Vukadin — 2026-11-02

Seksualna delinkvencija maloljetnika predstavlja složen i heterogen fenomen čije se objašnjenje u literaturi povezuje i s iskustvima ranije seksualne viktimizacije. Premda se većina žrtava seksualne viktimizacije ne pojavljuje u svojstvu počinitelja kaznenih djela, empirijska istraživanja upućuju na povećanu zastupljenost takvih iskustava među maloljetnim počiniteljima kaznenih djela. Cilj ovog rada bio je evaluirati i sintetizirati postojeće empirijske dokaze o povezanosti iskustva seksualne viktimizacije sa seksualnom delinkvencijom maloljetnika, s posebnim naglaskom na metodološke pristupe istraživanja, značajke viktimizacije i rodne razlike. U tu svrhu proveden je sustavni pregled literature u bazi Web of Science, u koji je uključeno 20 recenziranih empirijskih radova objavljenih u razdoblju od 2000. do 2026. godine. Rezultati upućuju na visoku prevalenciju seksualne viktimizacije među maloljetnim počiniteljima seksualnih kaznenih djela, često višu nego među maloljetnicima koji čine neseksualna kaznena djela. Nadalje, nalazi sugeriraju da su teži, kronični i intrafamilijalni oblici viktimizacije, uključujući penetrativne oblike i višu razinu nasilja, češći u pojedinim podskupinama maloljetnika sa seksualno intruzivnim ponašanjima. Međutim, pregled također jasno pokazuje da seksualnu viktimizaciju nije moguće tumačiti kao izolirani ili univerzalni uzrok seksualne delinkvencije, već prije kao dio šireg sklopa kumulativnih negativnih razvojnih čimbenika. Donošenje čvrstih zaključaka dodatno je ograničeno izraženom metodološkom heterogenošću istraživanja, vidljivom u uzorcima, kontekstu provedbe, operacionalizaciji ključnih konstrukata te dominantnoj uporabi presječnih i retrospektivnih dizajna.

PERCEPCIJE STUDENATA MUZIČKE UMJETNOSTI O ULOZI MUZIČKO-PEDAGOŠKIH RADIONICA U PREVENCIJI NASILJA

Branka Kovačević — 2026-11-02

Rad ispituje percepcije studenata muzičke umjetnosti o ulozi muzičko-pedagoških radionica u prevenciji nasilja. Istraživanje je provedeno kvalitativnim pristupom, metodom fokus grupa, na uzorku studenata Muzičke akademije Univerziteta u Istočnom Sarajevu (šest fokus grupa). Podaci su analizirani refleksivnom tematskom analizom. Rezultati ukazuju da studenti izražavaju pretežno opšte i normativno oblikovane percepcije o ulozi muzičko-pedagoških radionica. Odnose između muzičkih aktivnosti i socio-emocionalnih ishoda često posmatraju kao direktne i podrazumijevane, bez jasnog uvažavanja pedagoških i kontekstualnih uslova njihove primjene. Nalazi doprinose razumijevanju načina na koji studenti interpretiraju ulogu muzičko-pedagoških radionica u prevenciji nasilja. Istovremeno, ukazuju na potrebu za snažnijim povezivanjem teorijskih koncepata i praktičnih pedagoških iskustava u inicijalnom obrazovanju studenata muzičke umjetnosti. U praktičnom smislu, naglašava se značaj kontekstualno prilagođenih i pažljivo strukturisanih radionica. Teorijski doprinos ogleda se u razumijevanju interpretativnih obrazaca studenata muzičke umjetnosti u kontekstu njihovog profesionalnog i pedagoškog obrazovanja. Zbog kvalitativnog pristupa i ograničenog uzorka, rezultati imaju interpretativni i kontekstualno uslovljen karakter, ali pružaju relevantne uvide za unapređenje pedagoških programa i razvoj kritičke refleksije kod budućih nastavnika.

PROBLEMI U PONAŠANJU U OSNOVNIM ŠKOLAMA: UZROCI, VASPITNE MJERE, PODRŠKA

Sanda Milošević — 2026-11-02

Posljednjih godina broj djece s teškoćama u učenju i ponašanju značajno se povećao. Situacije u kojima učenici pokazuju remetilačko ponašanje i time ometaju školski rad i nastavu predstavljaju značajan teret za učitelje. Iako se teškoće u učenju i problemi u ponašanju u praksi različito posmatraju, tretiraju ih dvije različite discipline specijalnog obrazovanja i psiholozi ih različito klasifikuju, oni se uglavnom javljaju zajedno. Učenike s problemima u ponašanju treba pažljivo posmatrati u raznim situacijama (u učionici, maloj grupi, tokom različitih aktivnosti ). Fokus treba biti na posmatranju usmjerenom na snage i resurse, učitelji se ne koncentrišu samo na problematično ponašanje, već teže sveobuhvatnoj slici djeteta. Uzimaju se u obzir i vlastiti resursi učitelja i resursi kolega iz razreda. Od učitelja se očekuje da djeci sa problemima u ponašanju i učenju pružaju individualnu podršku, pa se postavlja pitanje efikasnog pružanja takve podrške u različitim aspektima prakse u školama. Cilj rada je prikazati stavove nastavnika o problemima u ponašanju učenika kroz procjenu problema, uzroka, školskog okruženja i vlastite prakse, i kroz primjere pružiti smjernice u cilju osnaživanja vlastitih kompetencija i povezivanju sa institucijama za podršku. Anketni upitnik za roditelje pokazuje mišljenja roditelja o ponašanju djece i saradnji sa školom , a anketiranjem učenika želimo prikupiti njihove stavove i mišljenja o razrednoj klimi, opdnosima sa vršnjacima te njihovim osjećajima i potrebama. Pitanje efikasnog rješavanja problema i jačanja emocionalnih i socijalnih vještina radi sprječavanja ili smanjivanja poremećaja u ponašanju zadatak је koji se tiče svih učesnika u obrazovnom procesu i zahtijeva sistemsko uključivanje mjera i podrške.

THEORETICAL JUSTIFICATION OF PERSONALITY PREDICTORS OF THE TENDENCY TO USE PSYCHOACTIVE SUBSTANCES IN ADOLESCENTS

Olga Mikhailova — 2026-11-02

The risk of youth developing substance abuse is a significant problem in the modern world. The growing number of addicts is a concern for specialists in various fields, such as psychology, pedagogy, sociology, economics, and medicine. Modern scientific research is aimed not only at studying the practical results of working directly with addiction and dependent individuals, but also at preventing addiction, studying the propensities and motivations for substance use, and developing measures for the rehabilitation and resocialization of young people with different experiences with psychoactive substances. This article presents a theoretical analysis of the age-related characteristics of adolescents and the differentiation of the concepts of "propensity" and "dependence" in the context of psychoactive substance use. In this study, the authors consider the propensity to use psychoactive substances as a psychological tendency toward the development of a pathological craving for psychoactive substance use, conditioned by a number of external (social) and internal (genetic, biological, and psychological) individual-personality characteristics. Based on a theoretical analysis, the authors of this article present a four-level model of propensity to use psychoactive substances in adolescents. The central core of the model is the individual-personality predictors of propensity to use psychoactive substances, expressed through cognitive-motivational, emotional-frustrational, and behavioral components. The theoretical substantiation of these components allows for the selection of diagnostic methods, diagnosis, and, based on the level of propensity to use psychoactive substances, the identification of at-risk groups of adolescents with specific individual-personality manifestations of propensity to use psychoactive substances. Further, diagnostics and analysis of empirical results will enable the development of a set of preventive and rehabilitative measures for various levels of risk groups, aimed at the early detection of propensity to use psychoactive substances in adolescents.

UNUTRAŠNJA POSTPENALNA PODRŠKA KAO FAZA USPJEŠNE REINTEGRACIJE MALOLJETNOG PRIJESTUPNIKA

Vildana Pleh — 2026-11-02

Postpenalna podrška, kao skup mjera i aktivnosti koje su u službi pripreme i osposobljavanja resocijalizovanog maloljetnog prijestupnika za povratak u zajednicu, u Bosni i Hercegovini nije normativno uređena kao jedinstven i sistemski definisan institut. U kontekstu maloljetničkog krivičnog pravosuđa, postpenalna podrška ima posebno značajnu ulogu, s obzirom da se odnosi na lica koja predstavljaju razvojno osjetljivu kategoriju, kod koje je proces resocijalizacije neraskidivo povezan s psihosocijalnim razvojem, obrazovanjem, stečenim vještinama, porodičnim prilikama i spremnosti zajednice da ne stigmatizira „bivšeg počinioca krivičnog djela“. U radu ćemo akcentirati unutrašnju (internu ili institucionalnu) postpenalnu podršku koja se odnosi na pripremu maloljetnog prijestupnika za povratak u zajednicu. Adekvatna penološka individualizacija i profesionalni pristup osoba koje rade sa maloljetnicima u ustanovi, ostavljaju veću vjerovatnoću uspjeha u ostvarivanju specijalne prevencije. Obzirom na cilj rada da pokažemo značaj ove vrste postpenalne podrške za konačnu resocijalizaciju i uspješnu reintegraciju maloljetnika, u radu su prikazani modeli unutrašnje postpenalne podrške maloljetniku u skandinavskim zemljama koji mogu poslužiti kao primjer i inspiracija, pogotovo sa aspekta stope recidivizma koje ove zemlje ostvaruju. Ovakav pristup podrazumijeva dugotrajan proces koji uključuje širok spektar aktera sa posebnom osjetljivošću i posvećenošću postizanju resocijalizacije maloljetnih prijestupnika. Za Bosnu i Hercegovinu značio bi inspiraciju ka budućim reformama ovog, veoma značajnog segmenta borbe protiv maloljetničkog prestupništva.

RIZIČNI I ZAŠTITNI ČIMBENICI KOD PROBLEMA OVISNOSTI O SINTETSKIM DROGAMA KOD MALOLJETNIKA S PODRUČJA ISTARSKE ŽUPANIJE

Manuela Krakar Ahmedović — 2026-11-02

Brojna istraživanja o ovisnosti kod mladih bave se identifikacijom rizičnih i zaštitnih čimbenika, nastojeći ukazati na one koji mlade pojedince čine otpornijima ili sklonijima konzumaciji psihoaktivnih sredstava. Za objašnjenje ove složene interakcije posljednjih se godina najviše koristi Model višestrukih rizičnih i zaštitnih čimbenika. Cilj ovog rada je istaknuti i definirati specifične rizične i zaštitne čimbenike koji utječu na problem ovisnosti o sintetskim drogama kod maloljetnika, s posebnim naglaskom na okruženje noćnog života kao značajan kontekstualni čimbenik rizika, te s fokusom na populaciju s područja Istarske županije. Metodologija istraživanja temelji se na studiji tri slučaja korisnika Centra za pružanje usluga u zajednici Pula-Pola. Rezultati ukazuju na činjenicu da su, uz prethodno analizirane duboke socijalne čimbenike poput ratne traume i transgeneracijskog naslijeđa ovisnosti, ključni zaštitni čimbenici uključivali: jaku emocionalnu povezanost i podršku unutar obitelji (kada je dostupna), postojanje pozitivnog odraslog uzora izvan neposredne obitelji, uključenost u strukturirane slobodne aktivnosti te dostupnost stručne pomoći i preventivnih programa u lokalnoj zajednici. S druge strane, među najznačajnijim rizičnim čimbenicima istaknuli su se: transgeneracijski prijenos traume i ovisničkih obrazaca, trajna društvena i ekonomska depriviranost obitelji, nasilje u obitelji, gubitak primarnih skrbnika (smrt, suicid, zapostavljanje), vršnjački pritisak unutar specifičnih subkultura, lakoća dostupnosti sintetskih droga unutar okruženja noćnog života te nedostatak svijesti o dugoročnim posljedicama među mladima i roditeljima. Zaključno, istraživanje potvrđuje da je za učinkovitu prevenciju i intervenciju kod maloljetničke ovisnosti o sintetskim drogama nužan holistički pristup koji uzima u obzir kako historijske traume i obiteljske obrasce, tako i specifična rizična okruženja poput noćnog života, uz istodobno jačanje zaštitnih mehanizama unutar pojedinca, obitelji i šire zajednice.

MALOLJETNIČKA DELINKVENCIJA U REPUBLICI HRVATSKOJ: PRAVNI OKVIR, STATISTIKA I ODGOJNE MJERE

Ivica Luketić — 2026-11-02

U radu se analizira maloljetnička delinkvencija na području Republike Hrvatske, s naglaskom na pravni okvir, statistiku kao i samo izricanje odgojnih mjera. Analizira se učestalost i struktura kaznenih djela koja čine maloljetnici. Isto tako u radu autor analizira i čimbenike koji utječu na sukobljavanje maloljetnika sa zakonskim odredbama uključujući pri tome ulogu obitelji, obrazovanja i sredine u kojoj odrastaju. Rad prikazuje i usporednu analizu odabranih europskih država kako bi se identificirali slični trendovi, te pozitivna pravna praksa. Hrvatski sustav sankcioniranja maloljetnika bazira se na rehabilitaciji, što je u skladu i s modernim europskim pravnim praksama, a preventivni programi i interdisciplinarni sustav ključni su za smanjenje maloljetničke delinkvencije. Cilj rada je pružiti sveobuhvatni pregled učestalosti kao i strukture kaznenih djela koja počine maloljetnici, identificirati čimbenike koji utječu na njihov sukob sa zakonom te istražiti učinkovitost odgojnih mjera kao i određenih preventivnih programa. Analiza podataka kao i dostupna relevantna literatura, te rezultati istraživanja pokazuju da većina kaznenih djela koja počine maloljetnici pripadaju imovinskim kaznenim djelima. Nadalje potvrđuju se hipoteze da obiteljski i društveni čimbenici utječu na delinkventno ponašanje te da hrvatski pravosudni sustav primarno koristi odgojne mjere, dok se kazna maloljetničkog zatvora izriče rijetko. U radu su korištene metode analize podataka, pregleda relevantne stručne i znanstvene literature, statistička analiza podataka kao i komparativna metoda koja omogućava uvid u razlike i sličnosti u pristupu maloljetničke delinkvencije. Rad može poslužiti kao temelj za daljnja istraživanja kao i razvoj novih preventivnih programa.

VIDEO IGRE U SOCIJALNOPEDAGOŠKOM RADU S DJECOM I MLADIMA: ISTRAŽIVANJA I IMPLIKACIJE ZA PRAKSU

Sanja Horvatić — 2026-11-02

Digitalno okruženje u kojem odrastaju djeca i mladi značajno oblikuje njihove obrasce komunikacije, učenja, emocionalne regulacije i socijalnih interakcija. Odrastanje u kontekstu stalne digitalne povezanosti, brzog protoka informacija i obilja interaktivnih sadržaja zahtijeva prilagodbu odgojno-obrazovnih pristupa. Takva prilagodba ne podrazumijeva promjenu temeljnih odgojnih vrijednosti, poput poštovanja, suradnje i samokontrole, već razvoj metoda koje su bliže svakodnevnom iskustvu mladih. U tom kontekstu videoigre, osobito digitalne verzije društvenih igara, predstavljaju potencijalno vrijedan, ali još uvijek nedovoljno sustavno korišten alat u socijalnopedagoškom radu s djecom i mladima s poremećajima u ponašanju, uključujući ADHD, opozicijski prkosni poremećaj (OPP), socijalnu anksioznost i izraženu impulzivnost. Iako suvremena istraživanja sve češće ispituju psihosocijalne učinke videoigara, njihova strukturirana primjena u socijalnopedagoškim intervencijama i dalje ostaje relativno nedovoljno konceptualizirana i empirijski istražena. Dosadašnja istraživanja pokazuju da videoigre mogu poticati razvoj kognitivnih, socijalnih i emocionalnih kompetencija, uključujući planiranje, donošenje odluka, samokontrolu, suradnju i emocionalnu regulaciju (Granic, Lobel i Engels, 2014). Posebno su relevantne digitalne adaptacije društvenih igara (npr. Wingspan, Cascadia, Carcassonne, 7 Wonders, Clank!, Ticket to Ride), koje kombiniraju strateško planiranje i socijalnu interakciju te olakšavaju razumijevanje pravila kroz automatiziranu provjeru poteza i jasnu vizualnu strukturu. Istraživanja također pokazuju da intervencije temeljene na društvenim igrama mogu doprinijeti poboljšanju izvršnih funkcija i smanjenju problema u ponašanju kod djece s ADHD-om (Estrada-Plana i sur., 2019). Istodobno, literatura upozorava na potencijalne rizike povezane s prekomjernom upotrebom videoigara. Istraživanja bilježe poboljšanja u inhibicijskoj kontroli i radnom pamćenju, ali i veću pojavnost simptoma ADHD-a i problema s pažnjom kod djece koja intenzivnije igraju videoigre (Chaarani i sur., 2022). Meta-analize također ukazuju na rastuću prevalenciju gaming disordera među adolescentima (Satapathy i sur., 2025). Razlike između pozitivnih i negativnih ishoda uvelike ovise o kontekstu korištenja: strukturirane terapijske igre mogu pozitivno djelovati na pažnju i samokontrolu (Lin i sur., 2025), dok nekontrolirana uporaba komercijalnih igara može povećati rizik problematične uporabe, osobito kod mladih s ADHD-om (Isorna Folgar i sur., 2024). Cilj rada je analizirati razvojne potencijale i rizike videoigara u socijalnopedagoškom radu s djecom i mladima s poremećajima u ponašanju te ponuditi smjernice za njihovu sigurnu i pedagoški utemeljenu primjenu. Poseban naglasak stavlja se na mogućnosti primjene digitalnih društvenih igara kao strukturiranog alata u socijalnopedagoškim intervencijama. Rad se temelji na kritičkoj analizi suvremene znanstvene literature o psihosocijalnim učincima videoigara i njihovom potencijalu u socijalnopedagoškom radu. Rad doprinosi boljem razumijevanju mogućnosti primjene digitalnih igara u radu s djecom i mladima s poremećajima u ponašanju.

OD NASILJA NAD DECOM DO KRIMINALITETA MALOLETNIKA: PUTEVI RAZVOJA, EMPIRIJSKI UVIDI I IMPLIKACIJE ZA PREVENCIJU I RANU INTERVENCIJU

Sanja Ćopić — 2026-11-02

Nasilje nad decom, koje uključuje psihičko, fizičko i seksualno zlostavljanje, zanemarivanje i eksploataciju dece, predstavlja ozbiljan vid kršenja prava dece i javnozdravstveni problem. Ono ostavlja brojne posledice po psihički, fizički i socijalni razvoj deteta. Nasilje nad decom je značajan faktor rizika za kriminalno ponašanje maloletnika, ali i kasnije, za kriminalno ponašanje u odraslom dobu. Empirijski nalazi nedvosmisleno pokazuju da su deca koja su izložena nasilju u značajno većem riziku od one koja nisu imala nasilno iskustvo od uključivanja u kriminalna ponašanja. Ovaj rizik se povećava ako se nasilje koje počinje u detinjstvu nastavlja i u adolescenciji ili, pak, kada nasilje počinje tek u periodu adolescencije. Ipak, većina dece koja su izložena nasilnoj viktimizaciju u detinjstvu neće vršiti kriminalna ponašanja. Polazeći od toga, u radu se analizira povezanost između (direktne i indirektne) nasilne viktimizacije dece u porodičnom kontekstu i njihovog kriminalnog ponašanja u periodu maloletstva. Odnos nasilja nad decom i kriminalnog ponašanja maloletnike nije linearan, već je posredovan nizom drugih individualnih, mikro-socijalnih i situacionih faktora. Upravo razumevanje tog različitog uticaja nasilja nad decom na kriminalno ponašanje maloletnika je ključno za razvijanje strategija rane intervencije i preusmeravanje politika i prakse odgovora na kriminalitet maloletnika ka odgovorima koji su bazirani na principima pozitivnog razvoja mladih, restorativne pravde, pozitivne kriminologije i pozitivne viktimologije. Polazeći od postavki nekoliko integrativnih razvojih teorijskih modela koji nastoje da objasne kriminalitet maloletnika, rad analizira različite puteve koji vode od rane nasilne viktimizacije do kriminalnog ponašanja maloletnika, ilustrujući to nalazima istraživanja, kao i implikacije za razvijanje programa prevencije i reakcije na kriminalitet maloletnika.

JAVNE POLITIKE U OBLASTI ZAŠTITE DJECE U REPUBLICI SRPSKOJJAVNE POLITIKE U OBLASTI ZAŠTITE DJECE U REPUBLICI SRPSKOJ

Nevenko Vranješ — 2026-11-02

U teoriji i praksi ljudskih prava i socijalne politike djeca spadaju u ranjive grupe. U najranjivije grupe ubrajaju se djeca bez roditeljskog staranja, djeca u siromaštvu, djeca sa smetnjama u razvoju, djeca migranata i izbjeglice, djeca žrtve nasilja i djeca manjinskih zajednica. Takođe, ove kategorije su i predmet mnogobrojnih međunarodnih konvencija, rezolucija i sporazuma. Prava djece, zaštita djece i najbolji interes djeteta su ustavom garantovane vrijednosti. Drugim riječima, dječija zaštita je djelatnost od opšteg odnosno javnog interesa kojoj se posvećuje posebna pažnja. Javne politike predstavljaju odluke i aktivnosti koje javni subjekti donose i sprovode u određenoj društvenoj oblasti s ciljem prevencije i rješavanja određenih problema. Predmet ovog rada su javne politike u oblasti zaštite djece u Republici Srpskoj. Javne politike u oblasti dječije zaštite u Republici Srpskoj zasnivaju se na posebnim zakonima i strategijama kojima se uređuje sistem socijalne i dječije zaštite, nosioci, korisnici i prava korisnika. Shodno predmetu, rad istražuje strateški, zakonodavni, institucionalni i sadržajni okvir javnih politika koje se provode u Republici Srpskoj u ovoj oblasti. Cilj je da se kroz sveobuhvatnu analizu sagleda stanje javnih politika kroz prizmu međunarodnih standarda, te da se ispita njihov kapacitet i efikasnost ali i manjkavosti. Najzad rad nudi i preporuke redefinisanja postojećih kao i donošenje novih rješenja u ovoj oblasti. U radu se koriste metode analize sadržaja, pravne egzegeze, statistička i komparativna metoda u odnosu na odabrane međunarodne standarde i praksu drugih zemalja.

ZLOUPOTREBA DJECE U TERORISTIČKIM ORGANIZACIJAMA IZMEĐU PROPAGANDE I PRISILE UPOTREBA DJECE U TERORISTIČKIM ORGANIZACIJAMA IZMEĐU PROPAGANDE I PRISILE

Jadranka Stojanović — 2026-11-02

Zloupotreba djece u terorističkim organizacijama predstavlja ozbiljan bezbjednosni, pravni i humanitarni problem savremenog društva. Rad analizira zloupotrebu djece u terorističkim organizacijama kao kompleksan bezbjednosni i društveni fenomen, sa posebnim fokusom na međusobno djelovanje propagande i prisile kao ključnih mehanizama njihove instrumentalizacije. Savremeni oblici terorizma karakterišu se visokom adaptivnošću i sposobnošću korištenja ranjivih društvenih kategorija, među kojima djeca zauzimaju posebno mjesto zbog svoje podložnosti utjecajima i ograničenih kapaciteta za autonomno odlučivanje. U radu se razmatraju faktori koji doprinose radikalizaciji djece, uključujući individualne, porodične, društvene i političke okolnosti, kao i uloga digitalnog prostora u širenju ekstremističkih narativa. Poseban segment rada posvećen je analizi konteksta Bosne i Hercegovine, gdje postkonfliktno naslijeđe, društvene podjele i institucionalni izazovi oblikuju specifične sigurnosne dinamike. Takođe se razmatraju savremeni pristupi prevenciji, deradikalizaciji i rehabilitaciji djece, uz naglasak na potrebu integrisanih i multidisciplinarnih strategija. Rad ukazuje na značaj razvoja efikasnih politika koje istovremeno štite djecu i doprinose dugoročnoj stabilnosti i sigurnosti društva.

SECURITY IN EDUCATIONAL INSTITUTIONS - CHALLENGES AND OPPORTUNITIES

Mirko Goreta — 2026-11-02

Educational institutions' security involves protecting the physical environment of schools or other places where students learn, ensuring that students have psychological well-being while they attend school, providing digital safety and protecting organizations through efficient management. Institutions must also be able to identify and respond appropriately to various risks and challenges they may face. Modern-day issues to educational security include violence by peers, inadequately established mechanisms within educational institutions to protect students, staff, and property and the emergence of digital risks such as cyber-attacks, all of which make developing a secure framework for education even more complicated. Successful educational security will not come from just having a written policy or procedure but also implementing the best management principles available in how to provide a safe learning environment. Successful educational security depends upon the administration, employees, students, parents and community members establishing a "safety culture" through providing both awareness and responsibility for their actions. While technology provides additional options for improving safety, educational institutions are required to utilize technological to support their policies and procedures while following the legal and ethical requirements of protecting individuals' privacy. Therefore, developing an integrated approach that provides a connection between organizational and technological recommendations, along with education will create an environment that is safe, secure, stable, and conducive to learning. An integrated approach will provide a reduction of risk and potential threats and contribute to the quality of education for all who participate in them.

ULOGA VRTIĆA I ŠKOLE U OTKLANJANJU NEPRAVILNOG GOVORA KOD DJECE PREDŠKOLSKOG I MLAĐEG ŠKOLSKOG UZRASTA

Vera Barjaktarović Tomanović — 2026-11-02

Mi, učitelјi, suočavamo se sa sve većim brojem djece koja imaju poteškoća u izgovaranju pojedinih glasova. Taj problem nije izražen samo kod djece školskog, već i predškolskog uzrasta, pa možda i u većoj mjeri. Polazeći od činjenice da je govor temelј komunikacije, veoma je značajno da se rano prepoznaju govorno-jezičke teškoće i blagovremeno se otklone. Govorne smetnje mogu značajno uticati na njihov uspjeh u školi, samopouzdanje, socijalizaciju i emocionalni razvoj. Ovaj rad ima za cilј da prikaže i analizira ulogu vrtića i škole u identifikaciji i otklanjanju nepravilnog govora kod djece predškolskog i ranog školskog uzrasta. Vaspitači/ce i učitelјi/ice mogu imati značajnu ulogu da ukažu na govorno-jezičke probleme i podsticaj vježbi koje će ih ublažiti i ootkloniti. Sa polaskom djeteta u prvi razred, nepravilan govor dolazi do izražaja. Saradnja roditelјa, učitelјa, logopeda i drugih stručnih lica mogu značajno doprinijeti ispravlјanju govornih poteškoća kod djece. U ovom radu će se razmotriti klјučni elementi razvoja govora, najčešće nepravilnosti u izgovoru, kao i faktori koji utiču na njihov nastanak i otklanjanje. Posebna pažnja posvećena je ulozi vaspitača i učitelјa koji kroz svakodnevni rad mogu doprinijeti govorno-jezičkom razvoju djece. Analiziraće se aktivnosti koje doprinose korekciji nepravilnog govora, kao i značaju saradnje sa logopedom i roditelјima u cilјu stvaranja podrške djetetu. Obavlјeno je istraživanje u kojem su praćeni indikatori artikulacije i fonološki vokabular djece. Zaklјučuje se da vrtić i škola, kao najvažnije razvojno okruženje, imaju klјučnu ulogu u stvaranju uslova za identifikaciju, prevenciju i otklanjanje nepravilnosti u govoru djece.

СЛОБОДА ИЗРАЖАВАЊА У ЕВРОПСКОЈ КОНВЕНЦИЈИ О ЉУДСКИМ ПРАВИМА

Вања Васиљковић — 2026-11-02

У раду се анализира слобода изражавања као једно од основних људских права и темељни елемент демократског друштва. Посебан акценат стављен је на право на слободу изражавања у оквиру Европске конвенције о људским правима, са освртом на нормативни садржај члана 10 и његово тумачење у пракси Европског суда за људска права. Рад разматра значај овог права за функционисање демократских институција, јавну дебату и заштиту плурализма мишљења. Посебно је обрађен однос између слободе изражавања и слободе мишљења, као и њихова међусобна условљеност. Указује се и на границе овог права, односно на могућност његовог ограничења у складу са прописаним условима, уз примену принципа неопходности и пропорционалности. Циљ рада је да се сагледа домет и значај слободе изражавања у савременом правном поретку, као и њена улога у очувању демократских вредности.

PREVENCIJA DIGITALNOG NASILJA KAO SEGMENT BEZBEDNOSTI DECE I MLADIH

Svetlana Janković — 2026-11-02

U savremenom društvu digitalno okruženje predstavlja nezaobilazan prostor socijalizacije dece i mladih, ali istovremeno i složen bezbednosni ambijent u kojem se ispoljavaju novi oblici ugrožavanja njihove sigurnosti. Digitalno nasilje, kao sve izraženiji oblik rizičnog ponašanja, obuhvata verbalne napade, širenje dezinformacija, manipulaciju digitalnim sadržajima, povredu privatnosti, govor mržnje i različite oblike zloupotrebe informaciono-komunikacionih tehnologija. Posledice ovakvih pojava ogledaju se u narušavanju mentalnog zdravlja, emocionalne stabilnosti i socijalnog funkcionisanja dece i mladih, ali i u povećanju rizika od razvoja ponašanja koja mogu dovesti do društvene devijacije i sukoba sa zakonom. Cilj ovog rada jeste da ukaže na značaj prevencije digitalnog nasilja kao integralnog segmenta sistema bezbednosti dece i mladih, sa posebnim naglaskom na preventivne mehanizme koji doprinose ranom prepoznavanju i suzbijanju rizičnih ponašanja u digitalnom prostoru. Digitalno nasilje se razmatra iz bezbednosne perspektive, pri čemu se deca i mladi sagledavaju i kao potencijalne žrtve i kao izvršioci, što nameće potrebu za diferenciranim i pravovremenim preventivnim intervencijama. Rad je koncipiran kao teorijsko-analitička studija zasnovana na analizi relevantne naučne literature, važećeg normativnog okvira i institucionalne prakse u Republici Srbiji. Posebna pažnja posvećena je ulozi porodice, obrazovnih ustanova, sistema socijalne zaštite i bezbednosnih institucija u izgradnji funkcionalnog i održivog sistema prevencije, koji obuhvata razvoj digitalne pismenosti, bezbednosne kulture i efikasnih mehanizama prijavljivanja i reagovanja. Zaključuje se da prevencija digitalnog nasilja predstavlja važan bezbednosni zadatak i ključni element ranog sprečavanja eskalacije rizičnih ponašanja, čime se doprinosi zaštiti dece i mladih i smanjenju verovatnoće njihove kasnije formalne uključenosti u sistem krivičnopravne zaštite.

NASILJE NA SPORTSKIM MANIFESTACIJAMA

Jasna Eminović — 2026-11-02

Razmatrajući povezanost pojma nasilja i sporta neminovno se trebamo vratiti na bazičnu podjelu odgojnih područja gdje značajno mjesto zauzima tjelesni odgoj. Tjelesni odgoj je u funkciji očuvanja zdravlja, a zdravlje je jedna od temeljnih vrijednosti čovjekovog života koja bitno utiče na njegovu kvalitetu. Čovjek je najrazvijeniji organizam sposoban da spoznaje, doživljava, komunicira, sarađuje, stvara, izgrađuje, unapređuje i vrednuje.Tjelesni odgoj kao komponenta odgoja spominje se još u antičko doba. Pedagoški klasici su visoko vrednovali ulogu tjelesnog odgoja u cjelovitom odgojnom procesu. J.A.Komenski je među prvima uvrstio tjelesno vježbanje u odgojni sistem. Kroz vrijeme umjetne i stilizirane gimnastičke forme se sve više zamjenjuju igrama i sportovima. Istovremeno se tjelesni odgoj otvara i prenosi na otvorena igrališta i vježbališta. Šta se dogodilo tokom razvoja i gdje je zakazala odgojna komponenta cjelovite i neotuđive ličnosti, pa je na sceni sve više nasilnih situacija i govora mržnje na terenima gdje bi trebao vladati sportski duh i fer igra, je pitanje na koje sve više zajednica traži odgovor kako bi se vratili temeljnim odrednicama tjelesnog odgoja i sporta u cjelini.

УЛОГА ПОМАЖУЋИХ ПРОФЕСИЈА У ПРЕВЕНЦИЈИ И СПРЕЧАВАЊУ МАЛОЉЕТНИЧКОГ ПРЕСТУПНИШТВА

Дражана Томаш — 2026-11-02

Малољетници су једна од најосјетљивијих, а такође и једна од најрањивијих категорија сваког друштва, па је стога и малољетничко преступништво изразито сложена и друштвено значајна појава. У томе прилог говори и чињеница да малољетници захтијевају посебан третман и приступ у раду, како у проактивном смислу, тако и у правној реакцији на извршена противправна дјела. Управо и циљ овог рада јесте да укажемо на улогу и значај помажућих професија у превенцији девијантног понашања дјеце и младих, као и институционалне сарадње у спречавању малољетничког преступништва.

ZAŠTITA DJECE ŽRTAVA TRGOVINE LJUDIMA

Tamara Marić — 2026-11-02

Trgovina ljudima predstavlja tešku povredu ljudkih prava i povredu dostojanstva i integriteta ličnosti. Podrazumjeva različite vidove eksploatacije i pravno zabranjenih nasilnih radnji koje su u velikom broju slučajeva povezane ili se organizuju kao dio organizovanih međunarodnih kriminalnih aktivnosti. Međunarodno krivično pravo prepoznaje ovaj vid kriminaliteta kao teško krivično djelo kojim se ugrožavaju najznačajnije društvene vrijednosti a to su život i tijelo žrtve. S obzirom na teške posljedice kojima se ozbiljno narušava život žrtve dugo nakon što je eksloatacija prestala, ovaj oblik kriminaliteta zaslužuje posebnu pažnju u njegovom suzbijanju ali i zaštiti žrtava posebno kad su u pitanju djeca i maloljetnici. Sa aspekta same teme, u ovom referatu će, poseban akcenat biti na analizi međunarodnih dokumenata i normama krivičnog zakonodavstva u zemlji kojima se definiše okvir radnji koje se smatraju trgovinom djece, kao i instrumentima kojima se pruža zaštita u postupanju prema djeci kao žrtvama trgovine ljudima.

ZAKONSKA REGULATIVA PRIMJENA MJERA PRISILE U BOSNI I HERCEGOVINI

Nera Zivlak-Radulović — 2026-11-02

Mjere prisile podrazumijevaju prisilnu hospitalizaciju i fizičko ograničenje kretanja mentalno oboljelih osoba. Navedene mjere se sprovode u situacijama kada se radi o mentalno oboljelim licima, koja zbog prirode svog poremećaja, nemaju adekvatan uvid u svoje psihičko stanje i koja zbog svojih postupaka, predstavljaju ozbiljnu opasnost po sebe ili po okolinu. Iz tog razloga je zadržavanje u psihijatrijskoj ustanovi jedini način da se obezbijedi neophodna medicinska mjera, a u skladu sa Zakonom o zaštiti mentalnog zdravlja. Navedne mjere sprovodi specijalista psihijatrije ili specijalista dječije i adolescentne psihijatrije. Podaci o mjerama obavezno se upisuju u medicinsku dokumentaciju. Brojne države u zakonodavstvu posebnu pažnju poklanjaju zaštiti osoba sa mentalnim oboljenjima kako ne bi došlo do zloupotrebe ovih mjera. Zakonski okvir i procedura koja definiše mjere prisile razlikuje se od države do države. Etički gledano primjena mjera prisile predstavlja narušavanje autonomije pacijenta i maksimalni napori bi se trebali uložiti u izbjegavanje upotrebe ovih mjera ukoliko je to u datom trenutku moguće. Dio problema se može izbjeći poznavanjem zakonskih odredbi vezanih za mentalno oboljele osobe, a dio problema se može izbjeći i nultom tolerancijom za bilo kakvo kršenje etičkog kodeksa ljekarske ili sestrinske prakse. Cilj ovog rada je objasniti zakonsku regulativu zaštite osoba s mentalnim poremećajima primjenom navedenih mjera. Takođe je važna i edukacija osoblja za rad sa takvim pacijentima i empatičan odnos prema njihovim problemima.

RAZVIJANJE KOMPETENCIJA NENASILNOG RJEŠAVANJA SUKOBA KOD UČENIKA NIŽIH RAZREDA OSNOVNE ŠKOLE

Ivana Jovanović — 2026-11-02

Vođenje razreda može biti izazovno ukoliko su učenici skloni sukobima. Svrha istraživanja bila je ostvariti ozračje u kojem učenici na prihvatljiv način rješvaju međusobne sukobe. Cilj rada bio je kroz akcijsko istraživanje kod učenika nižih razreda osnovne škole razvijati kompetencije nenasilnog rješavanja s ukoba. Sustavno i organizirano uvođenje promjena kod učenika razvile su svijest o važnosti nenasilne komunikacije i nenasilnog rješavanja sukoba. Razultat provedenih akcija ogleda se u učestalijom korištenju vještina nenasilnog rješavnja sukoba.

FUNKCIONALNA FINANSIJSKA NEPISMENOST KAO FAKTOR RIZIKA ZA RAZVOJ SOCIJALNO NEPRILAGOĐENOG PONAŠANJA KOD ADOLESCENATA

Miloš Grujić — 2026-11-02

Predmet ovog istraživanja je analiza nivoa finansijske pismenosti srednjoškolaca u Bosni i Hercegovini u kontekstu prevencije socijalno neprilagođenog ponašanja. Osnovni cilj rada ogleda se u ispitivanju sposobnosti adolescenata da primijene ekonomska znanja na stvarne životne situacije poput inflacije, štednje i upravljanja dugom. Istraživanje je sprovedeno primjenom anketnog upitnika na uzorku od 575 ispitanika uzrasta od 14 do 19 godina u BiH. Rezultati pokazuju da ispitanici posjeduju visok stepen teoretskog znanja o definicijama budžeta i troškovima kredita. Nasuprot tome, uočen je nizak nivo razumijevanja realne vrijednosti novca i rizika koje nosi tržište kapitala. Posebno zabrinjava podatak da adolescenti normalizuju sportsko klađenje i ne prepoznaju ga kao najrizičniji oblik pokušaja zarade. Analiza potvrđuje da porodica predstavlja jedini efikasan kanal finansijske socijalizacije dok društvene mreže preuzimaju ulogu primarnog ali nepouzdanog izvora informacija. Dobijeni nalazi ukazuju na direktnu povezanost između niskog nivoa funkcionalne pismenosti i sklonosti ka rizičnim obrascima ponašanja. Rad nudi konkretne preporuke za reformu obrazovnog sistema kroz uvođenje praktične finansijske edukacije radi zaštite mladih od ekonomskih i socijalnih devijacija.

VRŠNJAČKO NASILJE, PREVENCIJA I TRETMAN

Valentina Smolović — 2026-11-02

Vršnjačko nasilje je negativna društvena pojava koja se javljala kroz istoriju. Ono je uvijek bilo a i danas je veoma veliki problem koji u poslednjem periodu stvara glavobolju cjelokupnoj crnogorskoj javosti. Tuča u školi, tuča ispred škole, teško povrijeđeni maloljetnici kojima se ljekari bore za život postaje naša svakodnevnica. Kako spriječiti, kako liječiti? Kako naći najbolje rješenje? Neophodno je stvari nazvati pravim imenom, prepoznati nasilje i u skladu sa tim pravovremeno i na adekvatan način djelovati. Vršnjačko nasilje je svako ponašanje koje ispunjava nekoliko elemenata, to je čin koji ima za cilj da se nekome nanese šteta, ponavlja se tokom nekog perioda, odnos snaga između izvršioca i žrtve je neravnopravan. U ovom radu akcenat smo stavili na karakteristike vršnjačkog nasilja, kao i na prevenciju i sprečavanje ove devijantne pojave i sporovođenje adekvatnog tretmana.

ЗЕЛЕНАТА СОЦИЈАЛНА РАБОТА И БИХЕВИОРАЛНОТО ЗДРАВЈЕ КАКО ИНТЕГРАТИВЕН ПРИСТАП ВО РЕСОЦИЈАЛИЗАЦИЈАТА НА ДЕЦА ВО РИЗИК И ВО СУДИР СО ЗАКОНОТ

Наташа Павиќевиќ – Стојменовска — 2026-11-02

Детското престапништво претставува сложен општествен феномен кој е резултат на интеракција меѓу индивидуални, семејни и општествени фактори на ризик. Во последните децении, во научната и стручната литература сè повеќе се нагласува потребата од интегративни пристапи кои покрај правниот и социјалниот аспект го вклучуваат и концептот на бихевиорално здравје, односно факторите поврзани со емоционалната благосостојба, однесувањето и психосоцијалниот развој на децата. Во тој контекст, зелената социјална работа се развива како современ пристап кој ги поврзува принципите на социјалната правда, одржливиот развој и унапредувањето на менталното и бихевиоралното здравје преку активности поврзани со природната средина и заедницата. Целта на овој труд е да го анализира потенцијалот на зелената социјална работа како пристап во развојот и примената на еколошки програми насочени кон ресоцијализација на деца во конфликт со законот, со посебен осврт на нивното влијание врз подобрување на бихевиоралното здравје и развојот на просоцијално однесување. Трудот се потпира на анализа на релевантна научна литература, на практичните искуства во работата со деца во судир со законот во Mакедонија, на практичните искуства од пилот-активностите за промоција на зелена социјална работа во системот на социјална заштита и младинската работа, кои се реализираат преку активности и иницијативи на Здружението на социјални работници на Македонија и платформата „Заеднички за зелено застапување“. Активностите вклучуваат едукација на стручни работници во системот на социјална заштита и заштита на деца, развој на зелени програми и поттикнување учество на децата и младите во еколошки иницијативи во зедниците. Вклучувањето на децата во вакви активности може да придонесе за подобрување на емоционалната стабилност, развој на одговорно однесување и јакнење на чувството на припадност кон заедницата, што претставува важен протективен фактор во превенцијата на повторно престапничко однесување. Интегрирањето на принципите на зелената социјална работа и бихевиоралното здравје претставуваат значајни потенцијали за развој на иновативни пристапи во програмите за превенција и ресоцијализација на деца во ризик и во судир со законот.

PEDAGOŠKI POTENCIJAL SPORTA U PREVENCIJI RIZIČNIH PONAŠANJA

Antea Čilić — 2026-11-02

U suvremenom društvu djeca i mladi sve su više izloženi različitim oblicima rizičnih ponašanja, uključujući zlouporabu psihoaktivnih tvari, nasilničko ponašanje, delinkvenciju te sve prisutnije digitalne ovisnosti. U tom kontekstu sport se u znanstvenoj i pedagoškoj literaturi prepoznaje kao važan zaštitni i odgojni čimbenik koji može doprinijeti prevenciji takvih ponašanja. Cilj ovoga preglednog rada bio je analizirati i sustavno prikazati relevantna teorijska i empirijska istraživanja o pedagoškom potencijalu sporta u prevenciji rizičnih ponašanja djece i mladih, s posebnim naglaskom na mehanizme njegova djelovanja. Rad se temelji na teorijskim okvirima pozitivnog razvoja mladih, teoriji socijalnog učenja te pedagoškim pristupima razvoju osobne i socijalne odgovornosti kroz sport. Rezultati pokazuju da sport može imati značajan zaštitni učinak kroz nekoliko ključnih mehanizama: strukturiranje slobodnog vremena, razvoj socijalne integracije i pripadnosti, modeliranje pozitivnih ponašanja te razvoj životnih vještina poput samoregulacije, odgovornosti i timske suradnje. Međutim, literatura također ukazuje da učinci sporta nisu automatski pozitivni, već ovise o kvaliteti pedagoškog vođenja, vrsti sporta i organizacijskoj klimi, pri čemu određeni konteksti mogu poticati i rizična ponašanja. Zaključno, sport se potvrđuje kao važan, ali uvjetovan pedagoški alat u prevenciji rizičnih ponašanja. Njegov preventivni potencijal može se ostvariti isključivo kroz kvalitetno vođene i odgojno usmjerene sportske programe koji integriraju razvoj osobnih i socijalnih kompetencija mladih.

UTICAJ VRŠNJAČKE EDUKACIJE NA POZITIVNU ŠKOLSKU KLIMU I PREVENCIJU AGRESIVNOG PONAŠANJA U ŠKOLI

Šejla Džanan — 2026-11-02

Rad istražuje ulogu vršnjačke edukacije (peer education) u prevenciji agresivnog ponašanja u školama. Agresivno ponašanje, koje uključuje vršnjačko nasilje, diskriminaciju, isključivanje i druge oblike socijalno neprihvatljivih ponašanja, predstavlja ozbiljan problem u odgojno -obrazovnim ustanovama širom svijeta, s negativnim posljedicama po mentalno zdravlje, akademski uspjeh i socijalni razvoj učenika. Vršnjačka edukacija može da predstavlja jednu od strategija prevencije agresivnog ponašanja učenika u školskom okruženju kroz osmišljene edukativne aktivnosti koje će afirmisati i modelirati pozitivne vrijednosti u školi te time smanjiti prostor podrške agresivnim, odstupajućim i asocijalnim oblicima ponašanja među učenicima. Rad sistematizuje dosadašnje spoznaje o efikasnosti različitih modela, identifikuje ključne faktore te prezentuje mehanizme putem kojih vršnjačka edukacija doprinosi jačanju pozitivne školske klime kao značajnog zaštitnog faktora za smanjenje agresivnosti, viktimizacije i isključivanja učenika. Metodološki pristup zasnovan je na pregledu relevantne literature , empirijskih istraživanja te prikaza praktične primjene vršnjačke edukacije u školi kao primjer dobre pedagoške prakse. Rezultati ukazuju da dobro osmišljeni programi vršnjačke edukacije dovode do značajnog poboljšanja socijalne kohezije, smanjenja agresivnih i diskriminativnih ponašanja te jačanja osjećaja sigurnosti i pripadnosti u školi. Međutim, dugoročna efektivnost zavisi od pažljivog odabira i obuke vršnjačkih edukatora, podrške odraslih, institucionalne podrške i kontinuiranog praćenja. Zaključuje se da je integracija vršnjačke edukacije u sistemsku prevenciju asocijalnog ponašanja odlična strategija za kreiranje škole kao podržavajuće i inkluzivne zajednice .

OSNAŽIVANJE PORODICE U PREVENCIJI RIZIČNIH PONAŠANJA ADOLESCENATA KROZ PRIMJENU TRANSAKCIONE ANALIZE

Tatjana Marić — 2026-11-02

Porodica predstavlja ključni zaštitni faktor u prevenciji rizičnih ponašanja kod adolescenata, ali empirijski podaci o specifičnim mehanizmima djelovanja ostaju nedovoljno istraženi. Cilj ovog istraživanja bio je ispitati povezanost između roditeljske svjesnosti zasnovane na transakcionoj analizi i rizičnih ponašanja kod adolescenata. Istraživanje je zasnovano na metodologiji koja integriše kvantitativne i kvalitativne tehnike prikupljanja i analize podataka. Uzorak je obuhvatio 128 roditelja srednjoškolaca uzrasta od 15 do 18 godina iz Republike Srpske. Podaci su prikupljeni putem upitnika roditeljske svjesnosti iz perspektive transakcione analize, upitnika rizičnih ponašanja adolescenata i upitnika porodične kohezije, dok je kvalitativna komponenta obuhvatila polustrukturisane intervjue sa roditeljima. Rezultati pokazuju negativnu korelaciju između roditeljske svjesnosti o sopstvenim ego-stanjima i rizičnih ponašanja adolescenata. Roditelji koji funkcionišu iz OK-OK životne pozicije imaju djecu sa značajno manje rizičnih ponašanja u poređenju sa roditeljima u drugim pozicijama. Transakcionoanalitički faktori (svjesnost o ego-stanjima, OK pozicija i dozvole) objasnili su 41% varijanse rizičnih ponašanja adolescenata u poređenju s modelom koji je sadržavao samo demografske varijable. Kvalitativna analiza otkriva četiri glavne teme: buđenje roditeljske svjesnosti, pomjeranje ka OK-OK poziciji, davanje novih dozvola i vidljive promjene u ponašanju djece. Nalazi sugerišu da primjena transakcione analize može osnažiti porodične resurse za prevenciju rizičnih ponašanja kod adolescenata.

NEKE OBITELJSKE VARIJABLE I POJAVNOST MALOLJETNIČKE DELINKVENCIJE

Slavica Šindija — 2026-11-02

Na pojavnost i razvoj maloljetničke delinkvencije mogu djelovati brojni čimbenici kao što su vršnjački kontekst, školsko okruženje, ekonomske okolnosti u zajednici, specifični problemi društva (droga, alkohol, nasilje), negativan utjecaj medija i sl. Ali, najčešće istraživane varijable su one koje vezujemo uz obitelj. Struktura obitelji, povećana stopa razvoda braka, (ne)kvaliteta obiteljske komunikacije i interakcije, roditeljsko ponašanje, te roditeljski stil odgoja neke su od njih. Obitelj je i značajan zaštitni čimbenik, ne samo rizični, posebno u vremenu kad je utjecaj medija snažan, digitalni svijet i virtualni prijatelji sve pristutniji, a sadržaji koje maloljetnici gledaju sve opasniji. U ovom radu prikazani su rezultati istraživanja koje smo dobili pregledom predmeta u Kaznenoj pisarnici Općinskog suda u Zadru i u Policijskoj upravi zadarskoj (N=52) u kojima je u razdoblju od 01. siječnja 2019. do 30. travnja 2024. godine izrečena kaznena sankcija. Rezultati pokazuju kako je disfunkcionalnost obitelji povećala rizik pojavnosti delinkventnog ponašanja maloljetnika i rezultirala počinjenjem ozbiljnih kaznenih djela poput nasilničkog ponašanja, krađa ili čak kriminalnih radnja vezanih za drogu. Odgojni stil roditelja uglavnom je popustljiv ili zanemarujući. Međutim, treba naglasiti kako značajan dio maloljetnih delinkvenata (38,5%) dolazi iz obitelji koje nemaju ozbiljnijih problema u međusobnim odnosima. Činjenica da i iz takvih obitelji dolaze maloljetnici koji su počinili kaznena djela upućuje na to da sami odnosi u obitelji nisu jedini rizični čimbenik pojavnosti delinkventnog ponašanja. Mogući su i brojni drugi utjecaji u suvremenom društvu, te je istraživanje ovog fenomena značajno i opravdano.

DRUG ABUSE IN PRISONS AS A SECURITY RISK: CHALLENGES OF CONTROL AND PREVENTION

Edhem Taći — 2026-11-02

Drug use, mental health problems and blood-borne viral infections (including HIV/AIDS and viral hepatitis) are serious health problems in prison populations across the criminal justice system. This makes the prison environment an important base for the provision of effective rehabilitation services related to addictions, in order to reduce the harm that drug use has on health, security in prison, and the community at large (through increased recidivism and infections after release). A large number of people entering the criminal justice system and prison have a history of drug use and injection. Many of these people continue to use drugs while in prison. The prison environment can have a positive impact on some drug users, helping them to stop or reduce their drug use, but for others, prison will be an environment in which they will shift to more harmful patterns of drug use. This paper aims to objectively present this penal and health problem in the prison population, but also to address the complex problem of drug abuse in prisons.

KAZNENOPRAVNI MEHANIZMI ZAŠTITE OD NASILJA NA SPORTSKIM PRIREDBAMA

Vanda Božić — 2026-11-02

Cilj rada je analiza kaznenopravnih mehanizama suzbijanja nasilja na sportskim priredbama u pravnom sustavu Republike Srbije. U tom kontekstu posebna pažnja posvećena je odnosu između kaznenopravnih normi sadržanih u Kaznenom zakonu i rješenja propisanih posebnim zakonom, Zakonom o sprječavanju nasilja i nedoličnog ponašanja na sportskim priredbama. Rad posebno razmatra pravna obilježja kaznenog djela nasilničkog ponašanja na sportskoj priredbi ili javnom skupu te njegovo mjesto u sustavu kaznenopravne zaštite javnog reda i sigurnosti.

Metodologija istraživanja temelji se na primjeni normativne, dogmatsko-pravne i analitičke metode. Uz analizu relevantnih zakonskih odredbi, rad obuhvaća i analizu sudske prakse, kao i sagledavanje stanja i kretanja kaznenopravne reakcije na nasilje na sportskim priredbama kroz pregled prijavljenih, optuženih i osuđenih osoba u posljednjem petogodišnjem razdoblju.

Rezultati istraživanja ukazuju na to da kaznenopravna zaštita od nasilja na sportskim priredbama u pravnom sustavu Republike Srbije počiva na kombinaciji represivnih kaznenopravnih mehanizama i preventivnih mjera propisanih posebnim zakonom. Istodobno, analiza prakse ukazuje na određene izazove u primjeni postojećih zakonskih rješenja, osobito u pogledu dosljednosti kaznene politike i učinkovitosti preventivnih mehanizama u sprječavanju nasilja na sportskim događajima.

Znanstveni doprinos rada ogleda se u sustavnoj analizi normativnog okvira i prakse primjene kaznenopravnih mehanizama zaštite od nasilja na sportskim priredbama, kao i u ukazivanju na moguće pravce unapređenja postojećeg zakonodavnog i institucionalnog okvira s ciljem učinkovitijeg sprječavanja i suzbijanja ovog oblika kriminaliteta.

DEPRIVATION OF LIBERTY OF CHILDREN IN CONFLICT WITH THE LAW: BRIDGING THE GAP BETWEEN EU STANDARDS AND CRIMINAL JUSTICE PRACTICE

Ajna Jodanović — 2026-11-02

This paper examines the legal framework governing the deprivation of liberty of children in conflict with the law, with particular emphasis on the gap between established European Union standards and their implementation in criminal justice practice. The analysis is grounded in key international and regional instruments, notably the Convention on the Rights of the Child and the Charter of Fundamental Rights of the European Union, which enshrine the principles of the best interests of the child and deprivation of liberty as a measure of last resort. Using a doctrinal and comparative legal methodology, the paper explores the extent to which these principles are effectively integrated into national criminal justice systems, with reference to relevant case law of the European Court of Human Rights. Particular attention is paid to the legal conditions for ordering detention, its duration, and the availability and application of alternative measures. The findings reveal persistent inconsistencies between normative standards and practical implementation, especially regarding proportionality, individualisation of sanctions, and the prioritisation of non-custodial measures. The paper argues that bridging this gap requires not only formal legal alignment with international and EU standards, but also a substantive shift in judicial and institutional practice. Strengthening safeguards for children and promoting alternatives to detention are identified as essential steps towards ensuring a child-centred approach within contemporary criminal justice systems.

VRŠNJAČKO NASILJE U ŠKOLSKOM OKRUŽENJU: IZAZOVI I PREVENTIVNE MJERE

Gordana Rajić — 2026-11-02

Vršnjačko nasilje predstavlja značajan društveni i obrazovni problem koji ima višestruke negativne posljedice na razvoj djece i mladih. Cilj ovog rada je analiza rasprostranjenosti, oblika i percepcije vršnjačkog nasilja među učenicima, kao i identifikovanje efikasnih mjera za njegovu prevenciju. Istraživanje je zasnovano na pregledno-komparativnoj analizi relevantne naučne literature i institucionalnih izvještaja. Rezultati ukazuju da je vršnjačko nasilje prisutno kod značajnog broja učenika, pri čemu dominiraju verbalni i socijalni oblici nasilja, dok su fizičko, digitalno i seksualno nasilje manje zastupljeni, ali i dalje relevantni. Većina učenika iskazuje spremnost da prijavi nasilje, najčešće nastavnicima i stručnim službama škole, iako određeni broj i dalje izbjegava prijavljivanje zbog socijalnih i ličnih razloga. Kao najefikasnije mjere prevencije učenici prepoznaju edukativne aktivnosti, radionice, kao i uključivanje vršnjačkih inicijativa i kampanja. Rad posebno naglašava značaj institucionalnog i multisektorskog pristupa u prevenciji nasilja, uključujući ulogu porodice, škole i šire društvene zajednice. U tom kontekstu, kao jedna od preporučenih mjera izdvaja se i obezbjeđivanje kontinuiteta učenja o zaštiti djece od nasilja kroz integrisani kurikulum, interaktivne metode rada i saradnju sa relevantnim akterima. Zaključno, rezultati ukazuju na potrebu za kontinuiranim unapređenjem preventivnih mehanizama i aktivnijim uključivanjem djece i mladih u kreiranje sigurnog i podsticajnog školskog okruženja.

DJECA U ORUŽANOME SUKOBU: OD REGRUTIRANJA DO REINTEGRIRANJA S POSEBNIM OSVRTOM NA DJEVOJČICE VOJNIKE

Ana Šego — 2026-11-02

Autorica u radu analizira fenomen djece u oružanim sukobima, od regrutiranja do reintegracije, s posebnim naglaskom na djevojčice vojnike. Rad započinje teoretskom razradom poimanja djetinjstva, dok se srž rada usredotočuje na pravne mehanizme zaštite djece u oružanim sukobima, uključujući norme koje reguliraju njihovo novačenje. Nadalje, razmatraju se načini regrutiranja kao i reintegracije te njezin utjecaj na fizičko i psihičko zdravlje djece. Završni dio rada posvećen je ženama i djevojčicama u sukobima, s posebnim osvrtom na fenomen djevojčica vojnika, ističući ključne čimbenike uspješne reintegracije u zajednicu.

MLADOLETNIŠKA NOSEČNOST V SLOVENIJI: DEJAVNIKI TVEGANJA, POSLEDICE IN MOŽNOSTI PREVENTIVEMLADOLETNIŠKA NOSEČNOST V SLOVENIJI: DEJAVNIKI TVEGANJA, POSLEDICE IN MOŽNOSTI PREVENTIVE

Maja Žibert — 2026-11-02

Mladoletniška nosečnost predstavlja kompleksen javnozdravstveni, socialni in psihološki izziv, ki kljub upadanju pojavnosti ostaja pomembna tema tako v mednarodnem kot slovenskem prostoru. Svetovna literatura poudarja, da je nosečnost med dekleti, starimi od 10 do 19 let, povezana s povečanim tveganjem za neugodne zdravstvene izide, psihosocialne stiske in dolgoročne posledice za mater in otroka, pri čemer gre za globalno prisoten pojav. Tudi v slovenskem prostoru je mladoletniška nosečnost predmet raziskovanja, pri čemer analize kažejo, da se njen obseg sicer zmanjšuje, vendar je med mladostnicami še vedno prisotna visoka stopnja odločanja za prekinitev nosečnosti ter številni zdravstveni in socialni izzivi, ki zahtevajo celostno obravnavo. Raziskave v Sloveniji in tujini opozarjajo, da k mladoletniški nosečnosti pomembno prispevajo dejavniki, kot so nizka izobraženost, socialno-ekonomske težave, disfunkcionalne družinske razmere, pomanjkljiva spolna vzgoja ter omejen dostop do kontracepcije. Empirične študije poročajo o pogostejši anemiji, prezgodnjih porodih, nizki porodni teži ter večji ranljivosti mladostnic v primerjavi z odraslimi nosečnicami. Kakovostne raziskave, izvedene v Sloveniji, dodatno razkrivajo osebne izkušnje mladostnic, ki nosečnost pogosto doživljajo kot nenadno spremembo življenjske situacije, povezano z negotovostjo, stigmo in omejenimi možnostmi nadaljnjega izobraževanja in socialne integracije. Preventivni programi, ki vključujejo izboljšano spolno vzgojo, dostopnost kontracepcije, svetovanje ter podporne mreže, so ključni za zmanjševanje pojavnosti mladoletniških nosečnosti in za krepitev varnih razvojnih poti mladih. Kljub napredku raziskave poudarjajo potrebo po nadaljnjem razvoju interdisciplinarnih pristopov in učinkovitih modelov podpore, ki bi mladostnicam zagotovili ustrezno zdravstveno, psihosocialno in izobraževalno podporo. Mladoletniška nosečnost ostaja pojav, ki od družbe ter strokovne javnosti zahteva premišljene, dolgoročno usmerjene ukrepe.

IZMEĐU EKRANA I DIJALOGA: OBRAZOVANJE I KVALITETA ŽIVOTA GENERACIJE ALFA I GENERACIJE BETA

Siniša Kušić — 2026-11-02

Suvremene obrazovne politike i pedagoške prakse suočene su s izazovima odgoja i obrazovanja novih generacija – generacije Alfa i nadolazeće generacije Beta – čije se djetinjstvo i mladost odvijaju u kontekstu intenzivne digitalne uronjenosti, ubrzanih društvenih promjena, redefinicije temeljnih životnih vrijednosti i transformacije tradicionalnih obrazaca socijalizacije. U takvim okolnostima obrazovanje se ne može promatrati isključivo kao prostor prijenosa znanja, već kao ključan društveni i pedagoški mehanizam unapređenja kvalitete života djece i mladih. Rad polazi od analize specifičnosti generacije Alfa i generacije Beta kako bi se kritički sagledala povezanost odgojno-obrazovnih praksi, dobrobiti i formiranja identiteta u uvjetima u kojima su privatnost, identitet i autentičnost izrazito fluidni i promjenjivi koncepti. Središnja teza rada jest da unapređenje kvalitete života pripadnika ovih generacija zahtijeva razvoj fleksibilnih, inkluzivnih i kritički usmjerenih odgojno-obrazovnih pristupa koji potiču aktivnu participaciju učenika, razvoj emocionalnih i socijalnih kompetencija te odgovorno, etički utemeljeno korištenje digitalnih tehnologija i sustava umjetne inteligencije koji sve više sudjeluju u odgojno-obrazovnim procesima. Posebna se pozornost posvećuje ulozi škole kao zajednice učenja i dijaloga, koja može doprinijeti osjećaju sigurnosti, pripadnosti i smisla u fragmentiranoj digitalnoj svakodnevici, otvarajući prostor za promišljanje inovativnih modela koji odgojno-obrazovni proces ne promatraju kao izvor pritiska, nego kao resurs otpornosti, smisla i društveno odgovorne budućnosti. Zaključno se ističe kako odgoj i obrazovanje usmjereno na kvalitetu života trebaju počivati na načelima participacije, pravednosti i pedagoške brige, uz učitelja kao ključnog pedagoškog aktera i kritičkog medijatora između tradicije, suvremenih izazova i budućih društvenih potreba.

POSTUPOVNA JAMSTVA ZA DJECU U KRIVIČNIM POSTUPCIMA: PROCJENA USKLAĐENOSTI ZAKONA O KRIVIČNOM POSTUPKU BOSNE I HERCEGOVINE SA DIREKTIVOM (EU) 2016/800

Adnan Duraković — 2026-11-02

Rad analizira stepen usklađenosti Zakona o krivičnom postupku Bosne i Hercegovine sa Direktivom (EU) 2016/800 o postupovnim jamstvima za djecu osumnjičenu ili optuženu u krivičnim postupcima. Polazeći od metodološkog okvira funkcionalne i normativne komparacije, rad ispituje da li domaći procesni sistem uspostavlja koherentan model pravosuđa prilagođenog djetetu ili se zaštita djece ostvaruje fragmentarno kroz opšte procesne garancije. Analiza pokazuje da ZKP BiH sadrži niz temeljnih garancija pravičnog suđenja, uključujući pravo na odbranu, zabranu nezakonitih dokaza, procesnu pravičnost i ograničenje trajanja pritvora, koje su kompatibilne s osnovnom zaštitnom logikom Direktive. Međutim, Direktiva uvodi kvalitativno razvijeniji, djetetu-specifičan normativni okvir zasnovan na principu najboljeg interesa djeteta, individualnoj procjeni potreba, pravima na informacije prilagođene dobi, obaveznom uključivanju roditelja, posebnim garancijama tokom ispitivanja i restriktivnom režimu lišenja slobode djece kao krajnje mjere. U poređenju s tim standardom, domaći procesni okvir pokazuje parcijalnu usklađenost: pojedini zahtjevi Direktive ostvaruju se funkcionalno, ali nisu sistematski normirani. Rad zaključuje da potpuna harmonizacija zahtijeva ciljane zakonodavne intervencije usmjerene na integraciju koncepta pravosuđa prilagođenog djetetu u strukturu krivičnog postupka, posebno kroz normiranje individualne procjene, jačanje procesnih garancija tokom ispitivanja i preciznije uređenje režima lišenja slobode djece.

IZMEĐU EKRANA I UČIONICE: OBRASCI PONAŠANJA UČENIKA PRI KORIŠTENJU MOBILNIH TELEFONA TOKOM NASTAVE I ODMORA

Draženko Jorgić — 2026-11-02

Mobilni telefon postao je sveprisutni element savremenog školskog života. Uprkos sve češćim institucionalnim zabranama i preporukama međunarodnih organizacija za ograničavanje upotrebe pametnih telefona u obrazovnom okruženju, djeca i mladi nastavljaju koristiti ove uređaje u raznovrsnim situacijama — od praćenja društvenih mreža tokom nastave do povlačenja u digitalnu izolaciju za vrijeme odmora. Teorijski okvir rada utemeljen je na ekobihevioralnom i socioekološkom pristupu (Bronfenbrenner), uz oslanjanje na savremenu literaturu o nomofobiji, digitalnoj zavisnosti i fabingu. Istraživanje je sprovedeno kvalitativnom metodom fokus grupe sa pet učenika različitih uzrasta jedne osnovne škole u Republici Srpskoj. Rezultati otkrivaju pet tematskih cjelina: visoku učestalost korištenja (4–6 sati dnevno), dominantnu upotrebu za zabavu i društvene mreže, obrasce socijalne izolacije tokom odmora, znake digitalne ovisnosti, te iznenađujuće razvijenu sposobnost samoregulacije izraženu metaforom „lične vage“. Rad predstavlja doprinos razumijevanju uloge mobilnih uređaja kao potencijalnog činioca rizika u socijalnom i vaspitno-obrazovnom razvoju mladih te nudi smjernice za preventivne intervencije u školskom kontekstu.

PREDUZETNIŠTVO MLADIH I RAZVOJ VJEŠTINA KAO PREVENTIVNA MJERA U SPREČAVANJU DEVIJATNOG PONAŠANJA DJECE I MLADIH

Kristina Bobrek Macanović — 2026-11-02

Djeca i mladi u riziku i u sukobu sa zakonom često dolaze iz okruženja obilježenih siromaštvom, nezaposlenošću roditelja, slabim obrazovnim ishodima, socijalnom isključenošću i nedostatkom pozitivnih uzora. Tradicionalni represivni pristupi pokazali su ograničene rezultate. Savremene politike sve više naglašavaju potrebu razvoja vještina, među kojima se posebno ističe razvoj preduzetništva kod mladih. U ovom radu istražujemo povezanost razvoja vještina, odnosno preduzetnišva kao mjere sprečavanja djece u riziku. Postavili smo istraživačku hipotezu da postoji povezanost preduzetništva, kao vještine, i potrebe da se vještine dodatno razviju kao preventivna mjera da djeca ne udju u rizik. Istraživanje smo sproveli anketiranjem roditelja djece koja pohadjaju srednju školu. Aneketa je sprovedena u periodu januar – februar 2026. godine. Rezultati pokazuju da ne postoji značajna povezanost iymedju definisanih varijabli, što otvara prostor za dalja istraživanja.

PRAVNI, VIKTIMOLOŠKI I MEDIJSKI IZAZOVI U VEZI AI-SINTETIZOVANIH PRIKAZA ZLOSTAVLJANJA DJECE KAO NOVI OBLIK RIZIKA

Vesna Iliktarević — 2026-11-02

Tehnološki razvoj vještačke inteligencije transformiše ne samo digitalnu industriju i komunikacione obrasce, već i prirodu savremenog kriminaliteta. Među posebno zabrinjavajućim pojavama izdvaja se sintetički materijal seksualnog zlostavljanja djece (synthetic CSAM), koji obuhvata kompjuterski generisane slike i deepfake video-zapise što realistički simuliraju seksualnu eksploataciju maloljetnika. Iako takav sadržaj ne mora uvijek uključivati identifikabilnu stvarnu žrtvu, njegov vizuelni realizam, društveni učinak i potencijal za normalizaciju seksualnog nasilja nad djecom proizvode ozbiljne pravne i viktimološke posljedice. Rad analizira sintetički CSAM kao novi oblik digitalnog rizika, sa posebnim osvrtom na njegovu krivičnopravnu relevantnost, difuzne oblike viktimizacije i izazove medijskog izvještavanja. Posebna pažnja posvećena je djeci i mladima, kako u ulozi potencijalnih žrtava sekundarne viktimizacije, tako i u ulozi subjekata krivičnopravnog rizika. Ukazuje se na potrebu interdisciplinarnog i normativno preciznog odgovora društva i institucija.

SPECIJALNA I GENERALNA PREVENCIJA SEKSUALNOG NASILJA NAD DJECOM U BOSNI I HERCEGOVINI

Marina Simović — 2026-11-02

Kada se kaže nasilje nad djecom, pravo Evropske unije razlikuje: zlostavljanje, maltretiranje, nasilje mladih (nasilje bandi), nasilje intimnog partnera, nasilje u porodici, seksualno i emocionalno nasilje. Većinu ovih oblika nasilja nad djecom Bosna i Hercegovina nije definisala kao krivična djela niti je usvojila jedinstvene kazne za ista krivična djela, što učiniocima zločina omogućava da budu blaže kažnjeni ili izbjegnu kaznu. U zemlji u kojoj ne postoji ujednačena zakonska regulativa u vezi sa sprječavanjem i suzbijanjem seksualnog nasilja i posebno seksualnog nasilja nad djecom, zbog različite definicije ne samo krivičnih djela već i kazni za određene zločine u entitetima i Brčko Distriktu, logičan je slijed izostanak generalne prevencije, jer će učinioci zločina koristiti ovu neusklađenost zakonodavstva da bi izbjegli krivičnu odgovornost ili bili blaže kažnjeni. Blaga kaznena politika potiče učinioce zločina na ponovno izvršenje zločina, jer primjena uslovnog kažnjavanja i instituta sporazuma o krivici ne ostvaruju ni specijanlnu ni generanu prevenciju. Zakonodavsvo ne omogućava uspostavljane jedinstvene politike u vezi sa sprječavanjem i suzbijanjem seksualnog nasilja nad djecom. Pored toga, propisani rok zastare onemogućava ovoj djeci od 14 godina, da se sa 20 ili više godina, kada postanu psihofizički zreli i finansijski sposobni - odluče se za progon i procesuiranje odgovornih za izvršeno seksualno nasilje.Izostanak kazne ili „blaga kaznena politika“ pogoduju recidivu i eskalaciji seksualnog nasilja nad djecom, tako da seksualno nasilje izlazi iz okvira „konvencionalnog zločina“ i sve češće i u većem broju biva „trgovina djecom radi seksualne eksploatacije“ bilo da se radi o seksualnom nasilju putem digitalnih tehnologija ili obljubi djece zloupotrebom službenog položaja ili njihovom navođenju na prostituciju i iskorištavanju radi „dječije pornografije“. Viktimizacija seksualnim nasiljem je javno-zdravstveni i društveni problem sa negativnim posljedicama za mentalno i fizičko zdravlje djeteta i žrtve u većini slučajeva boluju od „sindroma silovanja“, ali i nekih polno prenosivih bolesti, poput HIV-a, i to doživotno.

UTICAJ OVISNOSTI O PSIHOAKTIVNIM SUPSTANCAMA I DIGITALNIM TEHNOLOGIJAMA NA POJAVU MALOLJETNIČKOG PRESTUPNIŠTVA

Milanko Aladžić — 2026-11-02

Savremeno društvo se suočava sa novim izazovima u oblasti maloljetničkog prestupništva, pri čemu posebnu zabrinutost izaziva sve veća povezanost ove pojave sa zloupotrebom psihoaktivnih supstanci i digitalnih tehnologija među mladima. Cilj ovog rada jeste da istraži na koji način konzumacija droga, alkohola, i novih psihoaktivnih supstanci, ali i prekomjerna upotreba interneta, video igara i društvenih mreža, doprinose oblikovanju devijantnih obrazaca ponašanja kod djece i adolescenata. Poseban fokus je stavljen na identifikaciju psiholoških i socijalnih faktora rizika koji doprinose razvoju ovisnosti i koji mogu poslužiti kao okidač za ulazak u svijet prestupništva. Analizom relevantnih domaćih i međunarodnih istraživanja, kao i važnih zakonskih i strateških dokumenata iz Bosne i Hecegovine rad naglašava potrebu za integrisanim i interdisciplinarnim pristupom prevenciji maloljetničkog prestupništva. Zaključci ovog rada će ukazati na značaj edukacije, rane intervencije te kontinuirane saradnje porodica, škola, nadležnih insitucija, sve u cilju efikasnog smanjenja rizika od razvoja ovisničkog i prestupničkog ponašanja kod mladih.

POTREBE PREVENTIVNIH EDUKATIVNIH PROGRAMA O KOCKANJU U OSNOVNOJ ŠKOLI

Nera Zivlak-Radulović — 2026-11-02

Centar za savjetovanje, prevenciju i oporavak od zavisnosti Banja Luka je realizovao projekat „I jedan je mnogo“ u periodu od novembra do decembra 2025 godine u 5 osnovnih škola u Banja Luci. Cilj rada je da se omogući uvid u detaljniju sliku informisanosti i stavova osnovnoškolaca kao i zaposlenika osnovnih škola o zavisnostima o igrama na sreću.Cilj je bio i da se utvrdi potreba za budućom realizacijom preventivnih aktivnosti na populaciji učenika osnovnih škola i načina na koji se trebaju realizovati.

OSNOVNE KARAKTERISTIKE KRIMINALA MALOLETNIKA U VEZI SA DROGAMA I PROBLEMI NJEGOVOG EVIDENTIRANJA

Ivana Radovanović — 2026-11-02

Poznavanje osnovnih fenomenoloških karakteristika kriminala uopšte, pa i kriminalnog ponašanja maloletnika, od ključnog je značaja za izbor preventivnih intervencija. Kako su zvanične statistike jedan od važnih izvora informacija o ovim karakteristikama, njihova analiza može u velikoj meri pomoći pri toj selekciji. Važnosti ove teme doprinosi i činjenica da je u poslednjih nekoliko godina došlo do promena u strukturi maloletničkog kriminala. Iako imoviska krivična dela i dalje drže primat, dela sa elementima nasilja, a naročito krivična dela u vezi sa drogama, polako zauzimaju sve značajnijie mesto. Predmet ovog rada je analiza fenomenoloških karakteristika maloletničkog kriminala u vezi sa drogama na teritoriji Republike Srbije, u desetogodišnjem periodu 2015-2024. god. Osnovni cilj istraživanja je utvrđivanje realne slike maloletničkog kriminala sa posebnim osvrtom na krivična dela definisana u KZ RS članovima 246, 246a i 247. U istraživanju su metodom deskriptivne statistike analizirani statistički podaci dobijeni od Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije o broju, vrsti i drugim karakteristikama krivičnih dela iz Glave 23. KZ RS, čiji su izvršioci starosti do 18. godina. Analizirani su i podaci o rasprostranjenosti ovih krivičnih dela po pojedinim policijskim upravama u Republici Srbiji. Cilj rada je da kroz statističke pokazatelje MUP-a, njihovu deskripciju i diskusiju daju osnovne smernice za kreiranje mera prevencije i suzbijanja kriminaliteta maloletnika. Analiza ovih podataka potvrdila je početne pretpostavke - da je broj krivičnih dela maloletnika iz ove Glave KZ RS, u porastu, da je on najveći u poslednje dve godine posmatranog perioda, da među krivičnim delima dominira delo iz čl. 246a Neovlašćeno držanje opojnih droga, ali da maloletnici u sve većem broju učestvuju i u izvršenju krivičnog dela iz čl. 246 - Neovlašćena proizvodnja i stavljanje u promet opojnih droga, da među izvršiocima ovih dela dominiraju stariji maloletnici, muškog pola, ali da ima i onih ispod granica krivične odgovornost, kao i ne tako mali broj devojaka.

HUMAN RESOURCES AND CORPORATE SECURITY

Danilo Mrković — 2026-11-02

Corporate security increasingly depends on how organizations manage their workforce, making the relationship between human resources and security a central concern of modern risk management. Employees influence security outcomes through their behavior, decision-making, access privileges, and adherence to procedures. Organizational culture further determines whether individuals treat security responsibilities as an integral part of their job or as secondary obligations. Legal requirements, including data protection and employment regulations, add another layer of complexity by requiring that monitoring, investigation, and access control measures protect both organizational assets and employee rights. At the same time, digital transformation has expanded the scope of HR responsibilities, as cloud-based platforms, remote work systems, biometric identification, and automated decision-making tools increase both efficiency and vulnerability. These developments position HR departments as key players in the enterprise security architecture, rather than as administrative support functions. Effective corporate security therefore depends on the integration of personnel management, governance structures, technological safeguards, and behavioral monitoring into a coordinated framework. Organizations that align HR strategy with security objectives are better able to anticipate risks, reduce internal vulnerabilities, and maintain operational resilience in an increasingly complex threat environment.

SADRŽAJI I AKTIVNOSTI U REALIZACIJI INDIVIDUALNOG PLANA TRETMANA U RADU SA MALOLJETNIM PRESTUPNICIMA

Nebojša Macanović — 2026-11-02

Radi postizanja ciljeva postavljenih planom i programom postupanja, maloljetnik i osoblje službe tretmana preduzimaju određene aktivnosti. U toku realizacije prevaspitnog tretmana vaspitač ima ključnu ulogu. S jedne strane, on u saradnji s maloljetnikom sačinjava individualni plan tretmana, a s druge strane je nosilac aktivnosti u planu. Takođe, vaspitač predstavlja sponu između maloljetnika i ostalih službenika tretmana (socijalni radnik, psiholog, pedagog i sl.) i koordiniše njihov rad. U ovom radu ukratko ćemo opisati sadržaje i aktivnosti koje se sprovode u okviru prevaspitnog tretmana sa štićenicima u vaspitno – popravnom domu.

ZNAČAJ RANIH MALADAPTIVNIH ŠEMA U PREDVIĐANJU SAMOPOVREĐIVANJA MLADIH

Slađana Milošević — 2026-11-02

Samopovređivanje mladih definiše se kao namerni, repetitivni i direktni činovi pojedinaca usmerenim na nanošenje fizičkih povreda sopstvenom telu. Predstavlja četvrti uzrok smrtnosti kod mladih od 19 do 25 godina, a jedan od faktora rizika su razvojni i kognitivni procesi. Averzivna razvojna iskustva oblikuju rane maladaptivne šeme koje mogu predstavljati faktor ranjivosti pojedinca za samopovređivanje. Rezultat su nezadovoljenih emocionalnih potreba u detinjstvu i disfunkcionalne dinamike u porodici. Odražavaju neprilagođene spoznaje i verovanja koja predstavljaju percepciju pojedinaca o svetu koji ih okružuje. Cilj rada je analiza i prikaz rezultata istraživanja o povezanosti ranih maladaptivnih šema i samopovređivanja mladih korišćenjem Jangovog teorijskog okvira. Budući da je u pitanju narativni pregledni rad, primenjene su analiza i sinteza savremenih teorijskih i empirijskih nalaza kroz proučavanje relevantne literature u različitim naučnim izvorima podataka. Različiti obrasci maladaptivnih šema predviđaju samopovređivanje. Šema poput socijalne izolacije, napuštanja i emocionalne deprivacije povezana je sa strahom od napuštanja ili očekivanjem napuštanja ili nedostatkom emocionalne nege koja obuhvata očekivanje da će ljudi otići ili biti nedostupni, karakteristična za samopovređivanje mladih bez suicidnih namera. Ovi mladi su skloniji verovanju da su inheretno nevoljeni, izolovani i zanemareni i nesposobni da se nose sa svakodnevnim životom. Šema Emocionalne inhibicije je prisutna kod samopovređivanja mladih sa i bez suicidalnih namera. Štaviše, ovi mladi, izloženi bolnim i traumatičnim iskustvima, doživljavaju manji strah od smrti i fizičkog bola, što zauzvrat povećava njihovu sposobnost za samopovređivanje koje može imati i letalan ishod. Samopovređivanje mladih je složen i značajan problem koji izaziva globalnu zabrinutost. Rane maladaptivne šeme predstavljaju značajnu kognitivnu ranjivost povezanu sa samopovređivanjem mladih, delujući kao prekursor maladaptivnog suočavanja. Značaj poznavanja pozadine šema mladih povređujućih osoba je važan, pre svega, u koncipiranju pravaca preventivnog i tretmanskog delovanja u radu sa ovom populacijom.

PRAKSA ZASNOVANA NA ZNANJIMA O TRAUMI U PODRŠCI DECI I MLADIMA SA PROBLEMIMA U PONAŠANJU

Jelena Tanasijević — 2026-11-02

Savremena istraživanja ukazuju da su deca i mladi sa problemima u ponašanju i u sukobu sa zakonom često izložena ranim i hroničnim traumatskim iskustvima, uključujući zanemarivanje, zlostavljanje, porodično nasilje i druge oblike razvojne traume. Takva iskustva imaju značajan uticaj na neurobiološki, emocionalni i socijalni razvoj, što se može manifestovati kroz poteškoće u samoregulaciji, impulsivnost, agresivno ponašanje i narušene odnose sa autoritetima. U tom kontekstu, praksa zasnovana na znanjima o traumi predstavlja teorijski i praktični okvir za razumevanje i unapređenje intervencija usmerenih ka ovoj populaciji. Cilj ovog rada je da se prikažu osnovni principi pristupa zasnovanog na znanjima o traumi -sigurnost, poverenje, izbor, saradnja i osnaživanje — kao i mogućnost njihove primene u radu sa decom i mladima sa problemima u ponašanju i u sukobu sa zakonom. Poseban fokus stavljen je na značaj pomeranja paradigme sa kaznenog i kontrolnog pristupa ka razvojno-podržavajućim i razvojno osetljivim intervencijama, kao i na prevenciju retraumatizacije u institucionalnim kontekstima. Imajući u vidu pristup zasnovan na znanjima o traumi može se zaključiti da u kontekstu principa restorativne pravde doprinosi razumevanju uzroka ponašanja, jačanju odgovornosti, obnavljanju narušenih odnosa i dugoročnom unapređenju razvojnih ishoda kod dece i mladih sa problemima u ponašanju i u sukobu sa zakonom.

OD OBITELJSKOG PROBLEMA DO DRUŠTVENE DEVIJACIJE: INSTITUCIONALNA I DISKURZIVNA NEVIDLJIVOST NASILJA MALOLJETNIKA NAD RODITELJIMA I STARIJIM ČLANOVIMA OBITELJI

Jasminka Zloković — 2026-11-02

Nasilje maloljetnika nad roditeljima i starijim članovima obitelji predstavlja jedan od najmanje konceptualiziranih i empirijski nedovoljno vidljivih oblika obiteljskog nasilja, ali i paradigmatski primjer društveno konstruirane devijacije koja ostaje izvan dominantnih normativnih, pravnih i institucionalnih okvira. Riječ je o fenomenu koji se, unatoč značajnim emocionalnim, relacijskim i sigurnosnim implikacijama, reproducira kroz procese privatizacije, depolitizacije i diskurzivne marginalizacije, čime se sustavno isključuje iz javnog i znanstvenog fokusa. Polazeći od teorijskih okvira sociologije devijantnosti, teorije anomije i kritičke analize diskursa, cilj rada jest konceptualno redefinirati nasilje maloljetnika nad roditeljima i starijim članovima obitelji kao višerazinsku društveno proizvedenu devijaciju, a ne isključivo kao intrafamilijarni poremećaj. Rad je koncipiran kao teorijsko-refleksivna analiza utemeljena na reinterpretaciji relevantnih empirijskih nalaza te suvremenih interdisciplinarnih pristupa. Analitički okvir strukturiran je kroz tri međusobno isprepletene razine: (1) mikrorazinu obiteljskih odnosa, obilježenu roditeljskom šutnjom, internaliziranom krivnjom i normativnim pritiscima održavanja obiteljske kohezije; (2) mezorazinu institucionalnog djelovanja, koju karakterizira fragmentiranost nadležnosti, izostanak pravodobnih intervencija i normativna neodređenost; te (3) makrorazinu dominantnih društvenih diskursa, u kojima prevladava konstrukcija djeteta kao isključivo ranjivog subjekta, što posljedično onemogućuje prepoznavanje njegovih potencijalno devijantnih obrazaca ponašanja i zanemaruje potrebu za univerzalnom zaštitom mentalnog zdravlja. Zaključno se argumentira kako institucionalna i diskurzivna nevidljivost ovog fenomena proizlazi iz strukturnih napetosti između zaštitnih paradigmi djetinjstva i normativnih očekivanja obiteljske privatnosti. U tom se kontekstu ističe nužnost razvoja integriranih pedagoških i preventivnih strategija te odgovornijih, teorijski utemeljenih društveno-institucionalnih odgovora koji će nasilje maloljetnika nad roditeljima i starijim članovima obitelji prepoznati kao legitimno područje društvene intervencije i znanstvene analize.

РИЗИЧНА ПОНАШАЊА ДЕЦЕ И АДОЛЕСЦЕНАТА

Мери З. Стојковић — 2026-11-02

Ризична понашања деце и адолесцената представљају сложен биопсихосоцијални феномен који може имати значајне последице по њихов развој, ментално здравље и социјалну интеграцију. Период адолесценције карактеришу интензивне развојне промене, потреба за идентитетом и повећана склоност експериментисању, што може довести до појаве различитих облика ризичних понашања као што су вршњачко насиље, злоупотреба психоактивних супстанци, ризична понашања на интернету, делинквентно понашање и аутоагресивне тенденције. Посебан значај имају фактори ризика који потичу из породичног окружења, школског контекста, вршњачких група и ширег друштвеног система, али и заштитни фактори попут подржавајућих породичних односа, развијених социјалних вештина и правовремене стручне подршке. Циљ овог прегледног рада је да кроз анализу релевантне научне и стручне литературе прикаже најчешће облике ризичних понашања код деце и адолесцената, идентификује најважније факторе ризика и заштитне факторе, као и да укаже на значај превентивног деловања и мултисекторске сарадње у њиховом сузбијању. Посебан акценат стављен је на улогу система социјалне заштите, образовања и здравства у раној идентификацији ризичних образаца понашања и пружању адекватне подршке деци и породицама у ризику. Закључује се да ефикасна превенција захтева системски приступ који подразумева развој превентивних програма, јачање компетенција стручних радника, као и континуирану сарадњу институција које раде са децом и младима. Правовремена интервенција и јачање заштитних фактора могу значајно допринети смањењу појаве ризичних понашања и унапређењу квалитета живота деце и адолесцената.

JEZIK SOCIJALNOG RADA I NJEGOVE IMPLIKACIJE NA MALOLJETNIČKO PRESTUPNIŠTVO

Ljubinka Lazić — 2026-11-02

Ovaj rad se bavi analizom jezika u socijalnom radu sa maloljetnim prestupnicima fokusirajući se na implikacije koje jezički izrazi mogu imati na proces rehabilitacije. Analizom pojmova koji se koriste za opis ponašanja maloljetnih prestupnika i za planiranje resocijalizacijskih intervencija istražen je stav stručnih radnika prema maloljetničkom prestupništvu kao i njihove šanse za uspješnu socijalnu reintegraciju. Rad se temelji na neobjavljenoj analizi 100 dijagnostičkih izvještaja o maloljetnim prestupnicima u Republici Srpskoj kao dio šireg istraživanja teorijsko-metodoloških obilježja stručnog rada sa maloljetnicima u centrima za socijalni rad. Rezultati analize ovog pojmovno-kategorijalnog aparata socijalnog rada pokazali su da korištenje osnažujućeg jezika ukazuje na proaktivnost socijalnih radnika. Rad ukazuje i na objektivizirajući odnos socijalnog rada, ali i društva prema maloljetnim prestupnicima, što pojačava potrebu za promjenama u jezičkom pristupu socijalnog rada i preventivne socijalne akcije kako bi se pospješila društvena harmonija i preduprijedio recidivizam.

CHALLENGES OF PROFESSIONALS WORKING WITH CHILDREN IN CRIMINAL PROCEEDINGS IN THE REPUBLIC OF SRPSKA

Jelena Kuprešanin — 2026-11-02

The field of working with children involved in criminal proceedings in the Republic of Srpska is highly challenging, complex and influenced by various factors. The increasing occurrence of social deviations further complicates the demanding work that professionals encounter daily in their practice, which includes all stages of intervention - from prevention to addressing consequences, as well as work with individuals, groups and within communities. The role of helping professions is crucial for the development and preservation of a healthy society, as well as for the adequate protection of the rights and interests of children and their families. The focus of this Paper is on the challenges faced by professionals who work with children who are victims and witnesses of criminal offenses in all stages of the proceedings, and for whom specialized knowledge in the field of criminal-law protection of children is essential. Legislative frameworks in the area of juvenile justice clearly define the role of expert advisors and other professionals, placing particular emphasis on procedures involving child victims and witnesses of criminal offenses. To ensure adequate support for children and young people, it is necessary to provide continuous support to professionals as well, enabling them to perform their roles effectively and successfully, while reducing the risks of professional burnout.

EKSPLOATACIJA DJEČJEG RADA U SAVREMENOM DRUŠTVU

Dragana Vilić — 2026-11-02

U radu se analizira fenomen dječjeg rada kao jedan od najozbiljnijih izazova savremenog društva. Postoji široki spektar prihvatljivih i neprihvatljivih aktivnosti djece koje se mogu tretirati kao dječji rad. Zato je za razumijevanje fenomena dječjeg rada neophodno razlikovati dopušten, poželjni, lagani i dostojanstveni rad koji djeca obavljaju (ne nanosi štetu zdravlju, razvoju i dobrobiti djeteta) i zloupotrebu dječjeg rada koja vodi ka eksploataciji (kršenje ljudskih prava, nasilje nad djecom, najgori oblici dječeg rada i opasni poslovi). U radu se ukazuje na dugu istoriju dječjeg rada i njegove zloupotrebe, kao i na evoluciju zaštite prava djeteta u oblasti rada (ljudsko pravo). Analizom statističkih podataka međunarodnih organizacija ukazuje se na globalne razmjere eksploatacije dječjeg rada u savremenom društvu. U radu se analiziraju uzroci dječjeg rada (individualni, porodični, socio-ekonomski), kao i dalekosežne posljedice dječjeg rada na razvoj djeteta (psihički, fizički, socijalni i sl.) i na društvo. Umjesto klasičnog zaključka, rad nudi pregled trenutnih globalnih napora i inicijativa usmjerenih ka potpunom iskorjenjivanju dječjeg rada.

MALOLJETNIČKE TRUDNOĆE U REPUBLICI HRVATSKOJ

Snježana Bošnjak — 2026-11-02

Mlade djevojke u razdoblju puberteta izložene su brojnim izazovima, a jedna od njih je maloljetna i neželjena trudnoća, na koju djevojke u toj razvojnoj dobi najčešće nisu spremne. Trudnoća je fiziološki proces razvoja fetusa u tijelu majke, kao i potpuno novo fiziološko stanje ženinog organizma koje prate brojne anatomske i funkcionalne promjene te može predstavljati veliki preokret u životu žene, osobito ukoliko se ona događa djevojci mlađoj od 18 godina. Preuranjeni spolni odnosi u adolescenciji najvažniji su čimbenik visoke stope maloljetničkih trudnoća što potvrđuju i rezultati brojnih istraživanja, pa je tako prosječna dob mladih osoba u Hrvatskoj koje stupaju u spolne odnose između 16 i 17 godina. Maloljetničke trudnoće nerijetko su neplanirane i nekontrolirane te shodno tome zahtijevaju posebnu brigu i skrb. Osim preuranjenih spolnih odnosa često je prisutan pritisak obitelji i društva za sklapanje braka, kao i razni oblici nasilničkog ponašanja što u konačnici rezultira napuštanjem škole i nedostatkom obrazovanja. Shodno navedenom problemu i rizicima svakako je neizostavna podrška obitelji, zajednice i partnera te razvoj novih strateških i edukacijskih programa, kao i uključivanje brojnih organizacija i institucija za podršku, razvoj i savjetovanje mladih. Neželjena trudnoća, posebno među maloljetnicima, predstavlja kompleksan društveni, socijalni, zdravstveni i psihološki problem koji ima dugoročne posljedice na pojedince, obitelji i širu zajednicu.

DELINKVENCIJA MALOLJETNICA U R. SRBIJI: OD FENOMENOLOGIJE KA RAZUMIJEVANJU ETIOLOGIJE

Milana Ljubičić — 2026-11-02

U našoj studiji nastojali smo, prateći kretanje delinkvencije maloljetnica, da opišemo fenomenologiju ove pojave i pokušamo da razumijemo uočene trendove. To su ujedno i dva cilja našeg istraživanja. Prvi, deskriptivni je da uočimo eventualne promjene u fenomenologiji delinkvencije djevojčica u dvodecenijskom vremenskom okviru, dok je drugi cilj eksplorativni. Naime, trendovi bi trebalo da nam dozvole da postavimo hipoteze o etiologiji ove pojave. Naše polazne hipoteze su da je broj djevojčica u sukobu sa zakonom u porastu, kao i da one sve učestalije bivaju osuđene za krivična djela sa elementima nasilja. Da bismo to dokazali, analizirali smo zvanično dostupne statističke podatke o osuđenim maloljetnicama u periodu od 2006-2025. godine. Razmatranje etiologije ostalo je na teorijskom nivou, budući da nemamo emprijskih podataka koji bi mogli da posvjedoče u prilog ili ospore teorijske koncepte.

STIGMATIZACIJE DJECE I MLADIH S PROBLEMIMA U PONAŠANJU

Eliza Ucović — 2026-11-02

Stigmatizacija je kompleksan društveni proces (Goffman, 1963; Link & Phelan, 2001) koji djecu s problemima u ponašanju svrstava u kategoriju 'drugih', što vodi do njihovog etiketiranja, socijalne distance i diskriminacije. Ova stigma, često proizašla iz neznanja i straha, manifestira se u školi, obitelji, medijima i internalizira kao samo-stigmatizacija, s ozbiljnim posljedicama na psihosocijalno zdravlje i razvoj djeteta. Suvremeni pristupi naglašavaju potrebu za pomakom s medicinskog (deficitnog) modela prema bio-psihosocijalnom i inkluzivnom modelu. Cilj ovog istraživanja jest ispitati proces i ishode participativne, umjetnički utemeljene intervencije u borbi protiv stigmatizacije djece i mladih s problemima u ponašanju, kroz studiju slučaja Centra za pružanje usluga u zajednici Pula-Pola. Primijenjena je kvalitativna metodologija studije slučaja. Podaci su prikupljani kroz participativnu akciju unutar programa UPSHIFT, uključujući art brut radionice, fokus-grupne razgovore s djecom i mladima te analizu njihovih umjetničkih i tekstualnih radova. Istraživanje je identificiralo dvije ključne teme. Prvo, participativni umjetnički pristup (art brut) pokazao se kao moćan alat za dekonstrukciju stigme, omogućavajući djeci da izraze i transformiraju svoja iskustva te postanu autori vlastitog narativa. Drugo, ovaj proces rezultirao je stvaranjem praktičnih, multidisciplinarnih alata (slikovnica "Moje ime je...", priručnici) koji nude konkretne smjernice za različite dionike u prevenciji stigmatizacije. Studija potvrđuje da se učinkovita borba protiv stigme temelji na uključivanju glasa djeteta i kreativnog izraza. Participativni model, zasnovan na umjetnosti, ne samo da jača otpornost pojedinca već stvara autentične resurse koji potiču promjenu percepcije i prakse u široj zajednici, promičući inkluzivnije društvo.

AGRESIVNO PONAŠANJA KAO VID RIZIČNOG PONAŠANJA DECE I MLADIH SA SMETNJAMA U RAZVOJU

Ivana Rojević — 2026-11-02

Agresivno ponašanje kod dece i mladih sa smetnjama u razvoju predstavlja ozbiljnu barijeru socijalnoj inkluziji, zahtevajući kompleksan i strukturiran terapijski odgovor. Fokus ovog rada usmeren je na evaluaciju savremenih metoda tretmana i značaj multidisciplinarnog pristupa u transformaciji izazovnih ponašanja u funkcionalne oblike komunikacije. Osnovna pretpostavka rada je da agresija nije izolovan simptom, već višefaktorna pojava koja zahteva koordinisanu intervenciju stručnjaka iz različitih oblasti – defektologa, psihologa, psihijatara, pedagoga i socijalnih radnika. U radu se detaljno analiziraju strategije i metode proizašle iz iskustva i dugogodišnjeg rada , koje se fokusiraju na modifikaciju okruženja i učenje zamenskih veština. Poseban prostor posvećen je funkcionalnoj komunikacijskoj obuci, koja omogućava deci i mladima da svoje potrebe izraze na socijalno prihvatljiv način, čime se direktno smanjuje nivo frustracije i učestalost agresivnih ispada. Multidisciplinarni okvir naglašava i ulogu senzorne integracije, intenziviranje pokreta i kretanja kao i farmakoterapije, koja se posmatra isključivo kao podrška bihejvioralnim intervencijama, a ne kao primarno rešenje. Ključni deo rada bavi se partnerstvom sa porodicom, prepoznajući roditelje kao ravnopravne članove terapijskog tima. Kroz edukaciju roditelja i razvoj individualnih planova podrške, postiže se implamentacija postignutih rezultata u prirodnom okruženju. Zaključna razmatranja ukazuju na to da efikasan tretman ne podrazumeva samo redukciju nepoželjnog ponašanja, već holistički pristup koji unapređuje kvalitet života pojedinca, nudeći mu mogućnosti i alternative koje mu prijaju, a koje se uče. Primenom multidisciplinarnog modela u sistemu socijalne i zdravstvene zaštite predstavlja prioritet za stvaranje bezbednog i podržavajućeg društvenog konteksta za osobe sa smetnjama u razvoju.

REZULTATI EVALUACIJE UČINKOVITOSTI PROGRAMA PREVENCIJE KOCKANJA MLADIH „KO ZAPRAVO POBJEĐUJE“?

Meliha Bijedić — 2026-11-02

Kockanje se sve više prepoznaje kao javnozdravstveni problem zbog negativnih posljedica po mentalno zdravlje, finansijsku stabilnost i odnose, pri čemu su mladi posebno ranjivi zbog impulsivnosti i lake dostupnosti online kockanja. U Bosni i Hercegovini problem je dodatno izražen, s obzirom na to da je značajan procenat srednjoškolaca već imao iskustvo s igrama na sreću, dok veliki broj maloljetnika aktivno učestvuje u kockanju, posebno u rizičnijim oblicima poput sportskog klađenja i online igara. Kao odgovor na ovaj izazov, implementiran je program prevencije „Ko zapravo pobjeđuje?“, čija evaluacija pokazuje značajne pozitivne učinke: povećanje znanja o kockanju i funkcioniranju industrije, smanjenje kognitivnih distorzija poput iluzije kontrole i praznovjerja, te smanjenje učestalosti kockanja i povezanih psihosocijalnih posljedica. Iako nije došlo do značajnih promjena u nekim socio-emocionalnim vještinama, one su ostale stabilne, a učenici su prepoznali koristi programa u donošenju boljih odluka i suočavanju s izazovima. Program nije zabilježio negativne efekte, što potvrđuje njegov snažan preventivni potencijal i opravdava njegovo daljnje širenje u školskom kontekstu.

WHEN CHILDREN SPEAK THROUGH BAHAVIOUR: STRESS AND AFFECT REGULATION IN FAMILY THERAPY

Sara Jerebic — 2026-11-02

Behavioral and emotional problems in children, including aggression, often point to a dysregulated family system. Stress and affect in the family are transmitted relationally, so the child often becomes the bearer of symptoms of broader family dynamics. Family therapy enables an understanding of these difficulties within a systemic context and focuses on stress regulation in parents and affect regulation across the entire family. Measuring heart coherence can be a useful indicator of physiological self-regulation, and in children, projective techniques help with recognizing, expressing, and regulating emotions. The goal of this approach is to reduce symptoms in the child and establish more regulated and connected relationships within the family system, which can contribute to the prevention of more serious social behavior disorders in adolescents, including patterns associated with juvenile delinquency

ISPITIVANJE POVEZANOSTI IZMEĐU NEKIH SOCIO-PATOLOŠKIH POJAVA RODITELJA I PSIHOSOCIJALNIH POREMEĆAJA KOD UČENIKA OSNOVNE ŠKOLE

Tatjana Vujović — 2026-11-02

Ova studija je imala za cilj da ispita vezu između određenih sociopatoloških ponašanja roditelja i psihosocijalnih poremećaja – posebno depresije i problema u ponašanju među učenicima osnovne škole. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 197 učenika devetog razreda koji su popunili upitnik osmišljen za ovu studiju. Analiza glavnih komponenti otkrila je tri različita faktora: alkoholizam roditelja, depresiju majke i kriminalno ponašanje oca. Pirsonova korelaciona analiza pokazala je značajnu povezanost između alkoholizma roditelja i krađe među učenicima. Razlike među polovima su identifikovane u vezi sa depresijom majki, pri čemu su depresivni simptomi primijećeni isključivo kod djevojčica čije su majke pokazivale depresivne tendencije. Štaviše, boravak oca u zatvoru je značajno povezan sa internalizacijom i eksternalizacijom problema u ponašanju. Rezultati ukazuju na to da pružanje podrške i obuke roditeljima koji pokazuju sociopatološko ponašanje može poboljšati komunikaciju između roditelja i djeteta i smanjiti probleme u ponašanju kod djece. Donosioci politika, edukatori i stručnjaci za mentalno zdravlje trebalo bi da koriste ove uvide za osmišljavanje efikasnih programa intervencije usmjerenih na rješavanje ovih izazova.

СТАРОСНЕ ГРАНИЦЕ КРИВИЧНЕ ОДГОВОРНОСТИ МАЛОЛЕТНИКА – ПРАВЦИ МОГУЋЕ РЕФОРМЕ

Даница Васиљевић Продановић — 2026-11-02

Одређивање старосне границе одговорности малолетника једно је од најважнијих питања малолетничког кривичног права. Управо од законских решења у овој области зависи читав систем малолетничких кривичних санкција. Након трагичних догађаја у Основној школи „Владислав Рибникар“ у Београду, у делу опште, стручне и научне јавности, појавила се идеја снижавања границе кривичне одговорности. У раду аутори анализирају ово веома важно питање. Циљ рада је да се, применом компаративног метода, понуде одређена решења која би de lege ferenda, допринела сузбијању малолетничког криминалитета.

ELEKTRONSKO NASILJE KOT SODOBNA OBLIKA VRSTNIŠKEGA NASILJA

Lina Dečman Molan — 2026-11-02

Elektronsko nasilje predstavlja eno izmed najpogostejših in najhitreje rastočih oblik nasilja med otroki in mladostniki v sodobni digitalni družbi. Razvoj informacijsko‑komunikacijskih tehnologij, množična uporaba pametnih telefonov ter družbenih omrežij so bistveno spremenili načine medvrstniške komunikacije ter hkrati ustvarili nove priložnosti za pojav nasilnega vedenja. Elektronsko nasilje se od tradicionalnih oblik vrstniškega nasilja razlikuje po anonimnosti storilcev, stalni dostopnosti žrtve, hitrem širjenju vsebin ter težji možnosti nadzora in umika. Osredotočamo se na opredelitev pojma elektronskega nasilja ter na predstavitev njegovih ključnih značilnosti in pojavnih oblik. Posebna pozornost je namenjena različnim oblikam elektronskega nasilja, kot so žaljiva in grozilna sporočila, elektronsko zasmehovanje, širjenje lažnih informacij, izključevanje iz spletnih skupin, kraja identitete, objavljanje osebnih in intimnih vsebin brez soglasja ter elektronsko zalezovanje. Obravnavamo psihološke, socialne in vzgojno‑izobraževalne posledice, ki jih elektronsko nasilje pušča pri otrocih in mladostnikih, med katerimi izstopajo čustvena stiska, socialna izolacija, upad samopodobe ter slabša šolska uspešnost. Na koncu poudarjamo pomen celostnega preventivnega delovanja, ki vključuje aktivno vlogo šole, staršev in strokovnih služb, razvoj digitalne pismenosti ter pravočasno prepoznavanje in obravnavo primerov elektronskega nasilja.

INTERNATIONAL DOCUMENTS OF HIGHER EDUCATION IN THE REPUBLIC OF SRPSKA AS FRAMEWORK FOR THE DEVELOPMENT OF STUDENT POPULATION

Davor Strika — 2026-11-02

In the past, higher education in Republika Srpska was relatively independent. Yet today it is being influenced by a variety of international political and economic forces that strive to improve the quality of higher education and provide opportunities for students from other countries to pursue their studies abroad. The Bologna Declaration, the Lisbon Recognition Convention and European Standards in Higher Education are just a few examples of documents that have provided the framework for higher education reform in Republika Srpska. Along with these documents, Republica Srpska has created its own standards for quality assurance. While all these corresponding guidelines have been adopted as part of the formal education system, the actual application is fragmented with respect to student mobility and access, as well as the connection between the education system and the needs of the labour market. Thus, how well the institutional development of higher education can determine the successful implementation of these international documents into practical, student-oriented practices. Improved support services, mentoring systems, opportunities for practical learning and learning through digital technologies are examples of how higher education can enhance the student experience and provide better learning outcomes. In addition to developing new student-focused operational policies, additional institutional reform in terms of funding, governance and collaboration with external stakeholders is needed to ensure that higher education in Republika Srpska is able to sustain itself into the future. By aligning international standards with local needs and implementing those standards, Republika Srpska's higher education system will be able to better meet the needs of students, employers, and society.

INSTITUCIONALNI DOPRINOS EVROPSKE UNIJE BORBI PROTIV DJEČIJE ZAVISNOSTI OD UPOTREBE PAMETNIH TELEFONA U DRŽAVAMA ČLANICAMA

Manja Đurić Džakić — 2026-11-02

Rad istražuje odgovor institucija Evropske unije na proces digitalne transformacije savremenog društva koji, uporedo s radikalnim inovacijama i nebrojenim mogućnostima, generiše niz sistemskih izazova s dalekosežnim posljedicama po najranjivije, djecu. Kroz tehnologiju, djeca dobijaju pristup obrazovnim alatima, informacijama i platformama koje unapređuju njihova znanja i vještine. Prepoznajući ovu ozbiljnost, Evropska unija je intenzivirala regulatorne i strateške napore u cilju suzbijanja negativnih posljedica digitalizacije, identifikujući kritične tačke ugroženosti kao što su kontinuirana izloženost neprimjerenim sadržajima i sistematično narušavanje privatnosti korisnika. Posebno zabrinjavajuću dimenziju predstavljaju fenomeni onlajn uznemiravanja i socijalne izolacije, koji su u kombinaciji s patološkom zavisnošću od ekrana poznatom kao screen addiction direktno povezani s pogoršanjem mentalnog zdravlja mlađe populacije. Pametni telefoni su danas sastavni dio života djece. Oni nude širok spektar mogućnosti za učenje, istraživanje, informisanje i interakciju sa drugima. Međutim, povećano prisustvo u digitalnom svijetu izlaže djecu brojnim rizicima, pri čemu se sve veći broj djece ne odvaja od svojih telefona što dovodi do zavisnosti od određenih digitalnih usluga, štetnih efekata prekomjernog vremena provedenog pred ekranom i korištenja društvenih mreža koje iskorištavaju ranjivost djece s jedinim ciljem da što duže privuku njihovu pažnju. Države članice Evropske unije, poput Francuske i Švedske, uvele su zabranu korištenja mobilnih telefona tokom školskih časova kako bi smanjile zavisnost. Zavisnost od pametnih telefona uključuje nemogućnost kontrole trajanja onlajn aktivnosti, zanemarivanje drugih obaveza ili aktivnosti u korist interakcije sa ekranom. Uočavajući promjene i opasnosti do kojih je dovela upotreba pametnih telefona kod djece evropske institucije su donijele nove propise kako bi pronašle rješenja koja štite mentalno zdravlje djece prisiljavajući platforme da razvijaju etičke i poštene digitalne proizvode i usluge. Mjere institucija Evropske unije uključuju niz regulativa poput Zakona o digitalnim uslugama (DSA) kao i različite propise koji su usmjereni na tzv. zavisni dizajn u aplikacijama.

ZLOUPORABA SREDSTAVA OVISNOSTI KAO RIZIČNI ČIMBENIK MALOLJETNIČKE DELINKVENCIJE

Dijana Gracin — 2026-11-02

Zlouporaba sredstava ovisnosti među mladima predstavlja jedan od najznačajnijih prediktora maloljetničke delinkvencije, a njezina povezanost s mentalnim zdravljem i socijalnim okruženjem zahtijeva sveobuhvatan i interdisciplinaran pristup. Ovisnost o alkoholu, psihoaktivnim tvarima i novim oblicima ponašajnih ovisnosti često se javlja u kontekstu emocionalne nestabilnosti, impulzivnosti, mentalnih poremećaja te disfunkcionalnih obiteljskih i školskih odnosa, što značajno povećava rizik od devijantnog i kriminalnog ponašanja. Maloljetnička delinkvencija ne može se promatrati isključivo kroz prizmu kaznenog prava, ona je posljedica složenih psihosocijalnih i zdravstvenih čimbenika koji zahtijevaju integrirane strategije prevencije i resocijalizacije. Autori u radu analiziraju domaću i međunarodnu znanstvenu i stručnu literaturu, uključujući empirijske studije, statističke podatke nacionalnih institucija i izvještaje organizacija poput WHO-a, EMCDDA-e (EUDA-e) i ESPAD-a. Primijenjena kombinacija kvantitativnih i kvalitativnih metoda omogućuje mjerenje i usporedbu rizičnih čimbenika maloljetničkog kriminaliteta kroz statističke pokazatelje, dok kvalitativna analiza, kroz pregled literature, kaznenopravnih okvira (posebno Zakona o sudovima za mladež) i komparativnih europskih praksi, pruža dublje razumijevanje uzroka, konteksta i mogućih intervencija. Rad jasno identificira ključne rizične čimbenike: zlouporabu psihoaktivnih tvari, nizak obrazovni status, disfunkcionalne obitelji i snažan pritisak vršnjaka, naglašavajući potrebu za multidisciplinarnim individualiziranim i integriranim pristupom prema maloljetnim počiniteljima. Empirijski nalazi potvrđuju snažnu povezanost između rane zlouporabe tvari i razvoja antisocijalnih i devijantnih obrazaca ponašanja. Učinkovita prevencija zahtijeva koordinirane programe koji povezuju obrazovne, zdravstvene, socijalne i pravosudne institucije, kroz edukaciju roditelja i stručnih suradnika te djelovanje multidisciplinarnih timova u zajednici. Sustavan i strateški pristup značajno doprinosi smanjenju recidivizma, očuvanju mentalnog zdravlja mladih i osnaživanju socijalne uključenosti, stvarajući uvjete za uspješnu reintegraciju u društvo.

ODGOJNI ČIMBENICI SLOBODNOG VREMENA DJECE I MLADIH KAO PREVENCIJA RIZIČNIH PONAŠANJA

Marijana Škutor — 2026-11-02

U fokusu rada su odgojni čimbenici, obitelj i škola, koji kroz svoj odgojni i savjetodavni rad imaju snažan utjecaj na kvalietu slobodnog vremena djece i mladih. Način provođenja slobodnog vremena utječe na koncepciju, organizaciju i ostvarivanje suvremenog odgoja i obrazovanja i predstavlja važan faktor mnogostranog razvoja čovjeka. Promatrano sa pedagoškog aspekta, slobodno vrijeme djece i mladih treba biti smisleno oblikovano i organizirano. Ono treba pružati mogućnost rasta i razvoja, interakcije s vršnjacima, razvoja kriitičkog promišljanja te biti odgojno-obrazovnog karaktera. Slobodno vrijeme djeca i mladih najčešće karakterizira dokolica, odsutnost tjelesne aktivnosti, boravak u zatvorenim prostorijama i kontakti sa nepoznatim osobama. To nerijetko vodi do poremećaja u ponašanju, delikventnih oblika ponašanja kod djece i mladih. Primarni odgojni čimbenici, obitelj i škola bitni su za organizaciju slobodnog vremena djece i mladih s ciljem umanjivanja negativni utjecaja i izbjegavnja negativnih oblika ponašanja. Rad pridonosi boljem razumijevanje važnosti organizacije kvalitenog provođenja slobodnog vremena osjetljive skupine, djece i mladih. Također se ukazuje na teškoće i probleme pred kojima se nalaze obitelj i škola pri organizaciji i realizaciji aktivnosti slobodnog vremena djece mladih kao i načinima nadilaženja mogućih problema.

USTAVNOPRAVNI POLOŽAJ DJETETA U REPUBLICI SRPSKOJ I BOSNI I HERCEGOVINI

Ljubinko Mitrović — 2026-11-02

Cilj ovog rada jeste da se ispita u kojoj mjeri su prava djeteta, propisana Konvencijom UN o pravima djeteta, inkorporisana u najviše pravne akte u Bosni i Hercegovini, odnosno kakav je položaj djeteta u Ustavu Republike Srpske i Ustavu BiH. Namjera je autora da se ukaže najprije na činjenicu da je Konvencija UN o pravima djeteta, kao najznačajniji međunarodni instrument za zaštitu prava djece (dječiji ustav), među drugim međunarodnim dokumentima, navedena u Aneksu I Ustava BiH, kao i da se istovremeno ispita mogućnost direktne primjene ove UN Konvencije u pravnom poretku. Takođe, namjera je da se analiziraju prava propisana UN Konvencijom i prava garantovana Ustavom Republike Srpske te da se ukaže na eventualne razlike. U radu se primjenjuju normativno-dogmatska metoda i analiza sudske prakse, s ciljem da se ponude argumentovani zaključci i preporuke za unapređenje ustavnopravnog položaja djece.